Uw zoekacties: Centraal Distributiekantoor
x117 Centraal Distributiekantoor ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    117 Centraal Distributiekantoor ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
     
     
    Openbaarheid
    Het archief is in grotendeels openbaar. Alleen inventarisnummer 177 is slecht raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.
    Inleiding
    titel archief
    archiefvormer
    omvang
    citeer- en aanvraaginstructie
    periode van ontstaan
    beheersgeschiedenis/overbrenging naar het niod
    aard van de archiefbestanddelen
    selectie, vernietiging en bewerking
    aanvullingen
    wettelijke status
    reproductiebeperkingen
    taal van de archiefbescheiden
    materiële staat
    bewerking
    Geschiedenis
    Al voor de oorlog was het Centraal Distributiekantoor (CDK) belast met de distributie van levensmiddelen in tijden van schaarste. Het CDK, ingesteld op 30 augustus 1939, had als neventaak het voorkomen van prijsopdrijving en hamsteren. Was tijdens de Eerste Wereldoorlog de distributie nog een gemeentelijke aangelegenheid, in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog werd het centrale distributiebeleid bepaald door het CDK.
    De voor de oorlog aangestelde directeur van het CDK dr. W.L. Groeneveld Meyer werd eind 1940 op last van de Duitsers vervangen door Sybren de Hoo. In 1942 werd het CDK een zelfstandige afdeling binnen het Departement van handel, Nijverheid en Scheepvaart. Een jaar later verhuisde het in Den Haag gevestigde hoofdkantoor naar Zwolle. Op 15 december 1944 werd een tijdelijk Centraal Distributie Kantoor voor het bevrijde Nederlandse gebied opgericht met als standplaats 's-Hertogenbosch/Vught. Deze scheiding werd pas in januari 1946 ongedaan gemaakt toe het hoofdkantoor terugkeerde naar Den Haag.
    Het CDK stelde zo'n vijfhonderd distributiekringen in en beschikte over vier distributie-inspecties. In de ruim duizend gemeenten werden gemeentelijke distributiediensten opgezet, die werk boden aan twaalfduizend personen. Alleen al Amsterdam en Rotterdam hadden elk meer dan duizend distributieambtenaren in dienst. Bij het CDK werkten in de lente van 1943 bijna zeventienhonderd mensen, waaronder opvallend weinig NSB'ers. Gedurende de gehele bezetting produceerde het CDK meer dan tienduizend circulaires, bedoeld als richtlijnen aan burgemeesters en hoofden van distributiediensten. Het was niet ongewoon dat per week meer dan honderdduizend poststukken de deur uit gingen. Papierversnipperaars verwerkten in 1941 wekelijks ruim twaalf tot papier, afkomstig van ingeleverde bonnen en opplakvellen.
    De basis van het distributiesysteem was de distributiestamkaart. Om in aanmerking te komen voor een distributiestamkaart moest men opgenomen zijn in een bevolkingsregister. In september 1939 konden gezinshoofden de Rijksdistributiekaarten voor zijn gezin of inwonenden afhalen. Op vertoon van de stamkaart kon men bij een distributiekantoor bonkaarten krijgen voor gerantsoeneerde goederen. Op 11 oktober 1939 ging suikers als eerste artikel op de bon, een maand later gevolgd door erwten. In de eerste bezettingsmaand kwamen daar brood, koffie, thee en schoenen bij. Gaandeweg de bezetting waren steeds meer artikelen alleen met een bon verkrijgbaar: van fietsen en fietsbanden tot steenkool en tabak. Van de levensmiddelen bleven alleen vis, groente en fruit lange tijd buiten de distributie.
    In de loop van 1943 ontwikkelden de Duitsers plannen om het distributiesysteem in te zetten bij de bestrijding van weigeraars van de arbeidsinzet, contractbrekers en onderduikers. Medio december dat jaar werd de Tweede Distributiestamkaart ingevoerd, die alleen nog geldig zou zijn binnen de distributiekring waarin hij was uitgereikt. Door allerlei tegenwerking kon de Tweede Distributiestamkaart pas in de loop van juni 1944 landelijk in gebruik genomen worden.
    In een aantal bijzondere gevallen vonden nog enkele grotere uitreikingen plaats van (nood-)stamkaarten, zoals na het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940 en na de bevrijding in mei 1945. De rantsoenering bleef ook in de naoorlogse jaren van kracht. Pas op 14 januari 1952 kwam het laatste distributiegoed, koffie vrij ter beschikking. Bijna twee jaar eerder, op 1 mei 1950 was het Centraal Distributiekantoor opgeheven.
    Verwante collecties
    Archief 802 Rijkscontroledienst - distributiemateriaal
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie no. 0198)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-formulieren no. 0961)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-suiker, no. 0946)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-textiel, no. 0198I)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-schoeisel, no. 0198H)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-rijwielen, no. 0198G)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-papier, no.098F)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-geneesmiddelen, no. 0198E)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-gas en elektriciteit, no. 0198D)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-extra rantsoenen, no. 0198C)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-brandstoffen, no. 0198B)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributie-bouwmaterialen, no. 0198A)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Distributiebescheiden, no. 098J)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Centraal Distributiekantoor, no. 0138)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Centraal Distributiekantoor-Vught, no. 0139)
    Collectie documentatie II Zaken (dossier Tweede Distributiestamkaart, no. 0807)
    Regesten
    Inventaris
    aanvraaginstructie
    Archiefstukken uit dit archief kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd
    onder vermelding van: archief 117, inv.no. ..
    Het inventarisnummer is vermeld in numeriek oplopende volgorde,
    links naast de beschrijving van de stukken
    1. Organisatie
    2. Personeel
    3. Regelgeving
    4. Distributie
    5. Inspectie
    Kenmerken
    Datering:
    [1939] 1940-1945
    over het archief:
    In 1942 werd deze dienst een zelfstandige afdeling van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart.
    Openbaarheid:
    Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
    Omvang:
    2,875 meter (297 inventarisnummers)
    Trefwoorden:
    Categorie:
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS