Uw zoekacties: Nederlandse Hervormde Gemeente Vierlingsbeek, 1648 - 1976
x7062 Nederlandse Hervormde Gemeente Vierlingsbeek, 1648 - 1976 ( Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

7062 Nederlandse Hervormde Gemeente Vierlingsbeek, 1648 - 1976 ( Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
 
 
Inleiding
Beknopte historie

Vierlingsbeek is een overwegend katholiek dorp. De parochie van de H. Laurentius is al rond het jaar 1000 opgericht. Waarschijnlijk deed toen een eenvoudig houten kerkje dienst, dat al vóór 1200 door een Romaans stenen kerkje is vervangen. Rond 1500 werd daarvoor in de plaats een nieuwe gotische kerk gebouwd.

De volledig roomse Vierlingsbeekse gemeenschap krijgt in 1611 te maken met haar eerste protestant in de persoon van Hermanus Beventrupfel, die benoemd was als predikant/zendeling voor het Overambt en die er tot het jaar 1620 bleef komen om zieltjes te winnen. Van de Oranjes kreeg hij de kapel van Groeningen en Vortum toegewezen.

In 1620 kreeg hij de opdracht om in de Nederambt aan de slag te gaan. Hij woonde eerst in Vierlingsbeek en later tijdens zijn bediening in de Nederambt tot 1638 in Cuijk. Na het vertrek van Beventrupfel bleef het bijna 30 jaar rustig in Vierlingsbeek.

Na de Vrede van Munster werden overal in Noord-Brabant protestante gemeenten gesticht, in een poging het gewest te calviniseren.
Op 10 november 1648 werd dominee Petrus Tesschenmacher aangesteld als dominee voor Vierlingsbeek. Deze benoeming werd bekrachtigd op 29 november door de prins Willem II van Oranje. Ds. Tesschenmacher kwam naar Vierlingsbeek en eiste de parochiekerk op.

Pastoor Willem Reginald Bosman vertrok, maar zat niet stil en ging naar Venray en bouwde korte tijd later een schuurkerk op de Smakt, net over de Staatse grens, voor zijn parochianen van Vierlingsbeek.

De gereformeerde gemeente, zoals dat in die tijd heette, telde ongeveer 20 lidmaten.
Omdat het aantal protestanten zo gering was gingen veel kerkelijke gemeenten samen verder.
Vierlingsbeek ging samen met Maashees.
De jaren daarna vormde zich daar een kerkelijke gemeente van voornamelijk ambtenaren en lokale bestuurders. Het aantal protestanten bleef klein, maar was wel invloedrijk.
Deze toestand bleef lange jaren zo tot aan de Franse tijd.

Teruggave van de kerk

De teruggave van kerken aan de Katholieken werd verordend bij de staatsregeling van 1798.
Op 15 juli 1800 werd de Laurentiuskerk weer terug gegeven aan de Katholieken van Vierlingsbeek welk kerkgenootschap immers nog steeds de meeste zielen telde.
Nu zaten de Hervormden wel weer zonder kerkruimte.
De befaamde reisverhalenschrijver Stephanus Hanewinckel was destijds dominee te Vierlingsbeek. In 1804 liet hij een bescheiden Protestants bedehuis bouwen.
Op 17 september 1806 besloot de minister van Financiën geld vrij te maken voor de bouw van een pastorie.
Ds. Hanewinkel liet de pastorie bouwen aan de Kerkstraat naast het Hervormde kerkje.

Een nieuwe kerk

Na enkele jaren was dit kerkje al weer te klein.
Een nieuw kerkje kon worden gebouwd dankzij een gift van koning Lodewijk. De Hervormde gemeente ondervond nu wel enige tegenstand van de Rooms-katholieken inzake de plaats van dit nieuwe kerkje. De Hervormden wisten geen andere oplossing te bedenken dan een huisje te kopen, waartegen het kerkje werd aangebouwd. Het werd ingewijd op 6 januari 1811.
Het huisje met de tuin werd daarna verhuurd om uit de kosten te komen. De oorzaak van het spoedig verval van dit kerkje lag daarin dat het al spoedig weer te klein werd en niet kon worden uitgebreid omdat het omringd werd door andere erven.
Bovendien ondervond men tijdens religieuze bijeenkomsten veel storing door de ligging kort bij straat en door de aan de gebedsruimte grenzende keuken van het aangebouwde huisje.
Herindeling

Op verzoek van mevrouw de Douariere Barones Cocq van Haeften in Blitterswijk werd in de herfst van 1821 het dorp Blitterswijk kerkelijk samengevoegd met een aantal plaatsen aan de overzijde van de Maas, o.m. Well en Arcen, en met Vierlingsbeek. Op kosten van de barones werd in 1822, op een door haar beschikbaar gesteld terrein, een kerkje gebouwd in Blitterswijk. De Vierlingsbeekse predikant preekte daar om de veertien dagen. In de praktijk was voor veel Hervormden van Blitterswijk het kerkje van Blitterswijk echter te ver weg gelegen en zij kwamen daardoor vaak naar de kerk van Vierlingsbeek.
Een en ander had tot gevolg dat de Hervormde kerk van Vierlingsbeek diende te worden vergroot of vernieuwd.
De kerkenraad en het Classicaal Bestuur van 's-Hertogenbosch deden pogingen om tot nieuwbouw te komen nu de Hervormde gemeente één van de talrijkste van Noord-Brabant was geworden. Er gingen diverse verzoeken maar ook een aantal jaren over heen voordat er beweging in de zaak kwam.
Tengevolge van de opstand der Belgen in 1830 werd Blitterswijk inmiddels weer van Vierlingsbeek afgescheiden en werd in 1839 verenigd met Venlo.
In 1839 stortte een gedeelte van het Hervormde kerkje in. Nog steeds was er geen oplossing.
De zaak kwam opnieuw in een stroomversnelling door de koning. Ditmaal was het Koning Willem II die op 27 juni 1841 op doorreis van Maastricht naar 's-Hertogenbosch ook Vierlingsbeek aandeed. Daar hoorde hij van de bouwvallige toestand van het Hervormde kerkje.
Blijkbaar hadden de eerdere verzoeken hem niet bereikt. Al in november daaraanvolgend kreeg men de vereiste toestemming en kon men aan het werk om het oude gebouw te af te breken en nieuwbouw te plegen. Het nieuw kerkje dat kwam tenslotte gereed in 1843.

Nieuwe tijd

Na 1945 volgde een samenvoeging met Boxmeer (Boxmeer, Sambeek, Beugen), zodat de predikanten van Vierlingsbeek dezelfde waren als in Boxmeer. Weer later kwamen ook Sint Anthonis, Oploo, Oeffelt en Overloon bij de hervormde gemeente.

De predikanten die in Vierlingsbeek actief waren zijn de volgende:
Bronnen

Merlet 1988. Gegevens over lidmaten van de Hervormde gemeente van Vierlingsbeek 1798 -1830 H.Douma.
Merlet 1989. Kerkgebouw hervormde gemeente Vierlingsbeek 1810-1843 / T.L. Korporaal.
Voor wie meer wil weten over de geschiedenis van de Hervormde gemeente Vierlingsbeek en het zogenoemde Koningskerkje kan zoeken op : http://www.koningskerkje.nl/kerkje/pastorie
Inventaris
Algemeen
Ingekomen en verzonden stukken
Financiën
Documentatie
Kenmerken
Vindplaats origineel:
Locatie Den Bosch
Openbaarheid:
Deze toegang bevat een of meer stukken die tot 1 januari 2045 niet zonder meer openbaar zijn.
Het precieze jaar van openbaarheid kun je per inventarisnummer vinden.

Bij vragen kun je contact opnemen met het BHIC.
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS