Uw zoekacties: Hervormde Gemeente Sittard, 1572-1973
x199 Hervormde Gemeente Sittard, 1572-1973 ( Archief De Domijnen Sittard-Geleen )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

199 Hervormde Gemeente Sittard, 1572-1973 ( Archief De Domijnen Sittard-Geleen )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
 
 
Woord vooraf
Deze inventarisatie is samengesteld en geschreven als doctoraalscriptie in het kader van mijn studie kerkgeschiedenis aan de theologische faculteit van de katholieke universiteit Nijmegen, welke studie ik op 21 october 1986 heb voltooid.
In de nu voorliggende tekst is van de mogelijkheid gebruik gemaakt om zowel in Verantwoording als Inleiding nog enkele wijzigingen en aanvullingen te verwerken.
Vervolgens wil ik ook op deze plaats burgemeester en wethouders van Sittard van harte danken voor de aan mij toegekende studiefaciliteiten en gaat mijn dank eveneens uit naar prof. dr. J.C.P.A. van Laarhoven, die het onderwerp en de opzet van mijn scriptie goedkeurde, naar prof. dr. M.P.G. Spiertz voor zijn begeleiding en hulp bij de "Historische Inleiding", naar de heer N.G.H.M. Eussen, mijn voorganger als gemeentearchivaris van Sittard en naar allen, die op enigerlei wijze bij de afronding van deze uitgave behulpzaam waren.
J.M.A. Kreukels
Sittard, juli 1987.
Verantwoording
In 1973 werden de archieven van de Sittardse hervormde kerk vanuit de pastorie van ds. G. Verschragen overgebracht naar het archief van de Nederlandse Hervormde Kerk in Den Haag.
Op 18 mei 1983 kwamen deze archieven weer terug naar Sittard, waar ze in november van datzelfde jaar werden overgedragen aan het gemeentearchief. Deze archieven (vanaf 1572-1973), zoals zij zich nu in de gemeentelijke archiefbewaarplaats bevinden, zijn natuurlijk allerminst compleet. Dit is niet alleen te wijten aan een vaak onzorgvuldige en slechte bewaring in het verleden, maar ook aan vroegere externe factoren als oorlogsgeweld, brand- en waterschade. Anderzijds zijn er nogal wat stukken "bewaard", die de rampzalige gevolgen van vochtinwerking vertonen en niet of nauwelijks meer leesbaar zijn.
Alvorens iets te zeggen over de inventarisatie wil ik eerst enkele opmerkingen maken over de inleiding. Deze bestaat uit twee hoofdstukken: I. De groei en ontwikkeling van de hervormde gemeente en II. Achtergronden en praktijk van de kerkelijke tucht in de jaren 1710-1734. Genoemde hoofdstukken worden gevolgd door een lijst van predikanten (III). De geraadpleegde literatuur leverde voor beide hoofdstukken of themata helaas te weinig gegevens op. Dit gold met name voor de literatuur over de hervormde gemeente van Sittard als zodanig en dan noem ik als belangrijkste auteurs G. Hoefer, M. Jansen, W. Bax en W. Paquay (zie literatuurlijst). Beide themata zijn daarom zoveel mogelijk gebaseerd op archiefonderzoek en geschreven vanuit de hier aanwezige archivalische bronnen.
De leemtes in de plaatselijke bronnen waren vooral een groot nadeel voor hoofdstuk I en daarom ook een reden temeer om andere archiefinstellingen te bezoeken. Wat het cijfermateriaal betreft heeft dit echter slechts tot fragmentarische aanvullingen geleid. In het Archiv der Evangelischen Kirche im Rheinland in Düsseldorf bevinden zich vanaf 1571 tot aan de Franse bezetting voornamelijk de acta van de provinciale en classicale Gulikse synode evenals de notulen van de generale synode van de hervormde kerken van Gulik, Kleef, Berg en Mark *  . Ook het Hauptstaatsarchiv te Düsseldorf is een belangrijke "Fundgrube" *  . Verder wordt in het Rijksarchief in Limburg thans weer het archief van de classis Maastricht bewaard. Een bezoek aan het C.B.S. te Heerlen leverde cijfermateriaal op aan de hand van de uitslagen van de tienjaarlijkse volkstellingen.
Hoofdstuk I geeft, zoals gezegd, een beschrijving van de groei en ontwikkeling van de hervormde gemeente Sittard vanaf 1592-1971 met een bijzondere nadruk op de zeventiende eeuw juist vanwege de aanwezige lidmatenlijsten. Want het gaat in dit onderzoek allereerst om de lidmatenregistratie en tenzij anders aangegeven worden met lidmaten belijdenislidmaten bedoeld. In hoofdstuk II over de kerkelijke tucht van 1710-1734 wordt geprobeerd een beeld te schetsen van de Sittardse hervormde gemeente in het begin van de achttiende eeuw. Het was vooral de bedoeling om enig inzicht te krijgen in het leven van de gewone, eenvoudige mensen uit die tijd enniet zozeer in dat van de religieuze en politieke machthebbers.
Om hierover iets aan de weet te komen heb ik de kerkeraadsacta van een periode uit de achttiende eeuw nadrukkelijk gelezen en bestudeerd. Het betreffende register met de acta consistorii van 1710-1755, dat praktisch over de hele lijn goed en onbeschadigd bewaard is en bovendien tamelijk uitvoerig, heeft deze keuze mede bepaald *  . Het gedane onderzoek in de acta van 1710-1734 moet dus niet enkel worden gezien als een steekproef, maar ook als een soort diepteonderzoek in de betreffende 25 jaren. Er zijn natuurlijk nog tal van andere onderzoeks-mogelijkheden zoals bijvoorbeeld naar het werk en de invloed van de diakenen. De grote hoeveelheid materiaal dwong me echter tot een duidelijke beperking, die mede heeft geleid tot de keuze van genoemde hoofdstukken.
Nadat de archieven in november 1983 door de kerkvoogdij aan de gemeentelijke archiefdienst van Sittard waren overgedragen samen met een anonieme inventaris, waarvan later bleek dat deze was samengesteld door drs. J. van Dooren en zijn medewerker mw. H. Blom, ben ik in april 1984 begonnen met een volledig nieuwe inventarisatie. Eerder was namelijk duidelijk geworden dat genoemde inventaris, die helaas door ziekte van de beide samenstellers niet voorzien was van een historische inleiding *  , verantwoording, inhoudsopgave en register op persoons- en plaatsnamen, niet op verantwoorde wijze gepubliceerd kon worden. Ik kreeg daarom de opdracht niet alleen het ontbrekende toe te voegen, maar ook de voorhanden zijnde inventaristekst kritisch door te lichten.
Wat mij toen in en via de beschrijvingen (evenals in de bijgevoegde transcripties van N. Fischer) opviel was het onvermogen om het zogenaamde Duitse schrift goed te kunnen lezen. Dit heeft bijvoorbeeld veel foutieve benamingen in de beschrijvingen veroorzaakt. Kortom, alle beschrijvingen zijn opnieuw gemaakt. Hierbij is ook meer aandacht gegeven aan het goede gebruik en de juiste volgorde van de geijkte archieftermen overeenkomstig het onderscheid tussen (1) redactie en inhoud, (2) ontwikkelingsstadium en (3) uiterlijke vorm *  . Voorts moest de ordening der stukken en hun chronologische rangschikking vaker worden gewijzigd. Er heeft samenvoeging plaatsgevonden en de indeling is zodanig vernieuwd en ingekort conform de "Richtlijnen inzake de zorg voor de archieven der Nederlandse Hervormde Kerk" uit 1980, dat zij-naar ik hoop-een meer consequente en duidelijkere vorm heeft gekregen. Tenslotte zijn alle stukken zonder verband met de archieven geseponeerd en niet in de inventaris opgenomen.
Het onderscheid in de archieven van de hervormde gemeente Sittard tussen archief van de kerkeraad, archief van de diaconie en archief van de kerkvoogdij is er niet enkel omwille van de duidelijkheid en overzichtelijkheid, maar-en dat vooral is bepalend-komt overeen met de definitie van een Archief als het geheel van archiefbescheiden, ontvangen (ook later) of opgemaakt door een instelling, persoon of groep van personen *  , ook al bevinden zich in het archief van de diaconie geen notulen (meer) en is de instelling van de kerkvoogdij van veel latere datum dan bijvoorbeeld het oudste archiefstuk (1644).
Vanaf 1400 tot aan de Franse bezetting in 1794 behoorden Sittard en omgeving tot het Duitse hertogdom Gulik met Düsseldorf (geruime tijd) als bestuurlijk centrum. Daarom ook maakte de Sittardse hervormde gemeente deel uit van de 2e clasis van de Gulikse provinciale synode, die samen met de synodes van Kleef, Berg en Mark een generale synode vormde. Deze politieke en religieuze situering verklaart eveneens dat nagenoeg alle registers en andere stukken uit deze periode in het Duits zijn geschreven.
Na het Wener Congres in 1815 werd Sittard evenals de rest van de huidige provincie Limburg bij Nederland gevoegd en ging ook de plaatselijke hervormde gemeente over naar de Nederlandse Hervormde Kerk (classis Maastricht).
De Duitse taal bleef evenwel nog tot omstreeks 1885 in gebruik zowel in de schrijftaal als in de spreektaal (tijdens kerkelijke diensten en vieringen).
Omdat de datering van de archivalia zich uitstrekt van 1572-1973, wordt ter wille van de duidelijkheid en de uniformiteit in de Inleiding én in de Inventaris steeds gesproken over hervormde gemeente (kerk) en hervormde godsdienst en blijft de term gereformeerd achterwege.
Ten behoeve van niet-protestantse lezers is tenslotte nog een korte verklarende lijst opgenomen van enekele belangrijke woorden en begrippen. Ook zij nog vermeld dat bij de bewaargeving is geregeld dat archiefstukken, die jonger zijn dan 50 jaar, slechts ter inzage worden gegeven na schriftelijke toestemming van de bewaargever *  .
Inleiding
3.1. Groei en ontwikkeling van de gemeente
3.2. Achtergronden en praktijk van de kerkelijke tucht in de jaren, 1710-1734
3.3. Lijst van predikanten (vanaf 1609) NB: Bij de samenstelling van deze lijst is onder meer gebruik gemaakt van de collectie W. Regt. Deze naamlijst van hervormde predikanten in Utrecht en Limburg bevindt zich op microfiche in het Gemeentearchief van Heerlen
3.4. Woordenlijst
3.5. Literatuur
Kerkeraad
Diaconie
Kerkvoogdij
Supplemment
Kenmerken
Datering:
1572-1973
Datering:
1572-1973
Omvang:
4 m1
Soort toegang:
Inventaris
Status:
Definitieve inventaris ontsloten via internet
Trefwoorden:
Namen:
Geografische namen:
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS