0124 Hof van Gelre en Zutphen ( Gelders Archief )

Archieftoegang

Hier vindt u de inventaris van een archieftoegang. Hierin staat beschreven welke stukken zich in dit archief bevinden. 
 
Het nummer dat voor de titel van het archief staat is het toegangsnummer van dit archief. Het nummer dat voor de beschrijving van een stuk staat is het inventarisnummer. 
  • Bij ‘Kenmerken’ vindt u algemene informatie over dit archief
  • Bij ‘Inleiding’ vindt u achtergrondinformatie over dit archief, denk hierbij aan de openbaarheid, de archiefvormer en de oorsprong en opbouw van het archief.
  • Bij ‘Inventaris’ vindt u de lijst met beschrijvingen van stukken die zich in dit archief bevinden. 

Hoe zoekt u door een archieftoegang?

Klik op de zoekbalk links bovenin en voer uw zoekterm(en) in. Klik vervolgens op ‘zoek’.
Onder ‘Gevonden archiefstukken’ verschijnen de beschrijvingen van stukken uit dit archief waar deze term in voorkomt. Om te zien in welk deel van het archief deze stukken zitten klikt u op ‘Inventaris’. Dor telkens te klikken op het woord/de woorden die vetgedrukt worden weergegeven komt u uit bij de (met geel gemarkeerde) zoektermen. 

Welke archieftoegangen heeft het Gelders Archief?

Bekijk het Archievenoverzicht  om te zien welke archieven zich in het Gelders Archief bevinden. Deze zijn niet allemaal geïnventariseerd en beschikbaar voor inzage. Als er geen inventarislijst beschikbaar is, is dit archief helaas nog niet in te zien. 
 

 

Door leestekens in uw zoekopdracht te gebruiken, zoekt u specifieker of juist breder:

  • Gebruik een vraagteken (?) om één letter te vervangen.
  • Gebruik een sterretje (*) om meer letters te vervangen.
  • Gebruik een dollarteken ($) voor uw zoekterm voor resultaten die op elkaar lijken.
  • Gebruik een minteken (-) om zoektermen uit te sluiten.
  • Gebruik een Dubbele aanhalingstekens (" ") aan het begin en einde van uw zoektermen om naar de exacte combinatie van woirden te zoeken.

Voorbeelden van het gebruik van deze leestekens en meer zoektips vindt u hier.

beacon
Naar boven om te zoeken
0124   Hof van Gelre en Zutphen
Inleiding
1. Auteursrechten en andere rechten
2. Openbaarheid en citeren
3. Verantwoording van de digitalisering
4. Inleiding A.J. Maris
5. Inleiding A.J. Maris als pdf-bestand
Erfgoedstuk
6. Gesproken toelichtingen
7. Bijlagen
laatste wijziging 09-12-2025
20.835 beschreven archiefstukken
4.177 gedigitaliseerd
totaal 2.605.832 bestanden
Inventaris
I. Bescheiden van algemene aard, herkomstig van het Hof van Gelre en Zutphen, 1543-1795, het Hof van Justitie, 1795-1802, en het Departementaal Gerechtshof, 1802-1811
II. Bescheiden van politieke en administratieve aard, herkomstig van het Hof van Gelre en Zutphen , 1543- 1795, en van administratieve aard, herkomstig van het Hof van Justitie, 1795-1802, en van het Departementaal Gerechtshof, 1802-1811
III. Bescheiden van rechterlijke aard, herkomstig van het Hof van Gelre en Zutphen, 1543-1795, het Hof van Justitie, 1795-1802 en het Departementaal Gerechtshof, 1802-1811
A. Rechtspleging in eerste aanleg
1. Criminele zaken
N.B. Zie de Inleiding, hoofdstuk VII, I, de alinea betr. de inquisitoire of extra-ordinaris procedure en betr. de accusatoire of ordinaris procedure. Zie voorts: kanselarij-ordonnantie van 1547, art.29, en kanselarij-ordonnantie van 1622/1651 artt. 37-42. Ook zij verwezen naar hoofdstuk VI, de criminele procedure volgens Departementaal reglement voor Gelderland van 1802, artt. 72-83, en de mombersinstructie van 1803. In criminele (lijfstraffelijke) zaken was voor het Hof de extra-ordinaris procedure regel. De beklaagde was hierbij voorwerp van onderzoek (géén procespartij) van de met de instructie belaste commissarissen uit het Hof en/of de momber. Het Hof kon evenwel aan de beklaagde een ordinaris proces toestaan, waarbij de momber eiser was en de beklaagde, bijgestaan door een advocaat, verweerder. In een dergelijk ordinaris, civiliter gevoerd, proces kon naar gelang van de omstandigheden een criminele sententie vallen.
2. Civiele zaken
N.B. Het civiele proces was een z.g. ordinaris proces een rechtsstrijd tussen de partijen in geschil. De aanlegger maakte een zaak aanhangig door middel van een request om citatie, een verzoekschrift tot dagvaarding van de tegenpartij. Voeging van een belanghebbende met een der procespartijen kwam geregeld voor. Er worde aan herinnerd, dat het Hof aan de beklaagde in een criminele zaak een ordinaris proces kon toestaan De momber trad hierbij op als eiser, de beklaagde als verweerder. Vergel. inv. nos. 4811a-4811c. Voor de bevoegdheden van het Hof in civiele zaken in eerste aanleg zie P. Nijhoff, Registers op het archief, afkomstig van het voormalig Hof..., 1856, het Voorbericht, en Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, III, Gelderland, Amst. 1740, blz. 160 vgl. Zie de Inleiding, hoofdstuk VII, 1 en 2, de kanselarij ordonnantie van 1547, artt. 6 24, en de kanselarij ordonnantie van 1622/1651, artt. 15-22, 24-32.
a. Sententiën, procesdossiers en verdere bescheiden
"Civiel sententieboek". Register van sententiën in civiele zaken van het Hof van Gelre en Zutphen, het Hof van Justitie en het Departementaal Gerechtshof, 1561-1811. 25 delen
N.B. De aanduiding "civiel sententieboek" is 18de-eeuws. De delen zijn voorzien van alfabetische indices op de voornamen van de eisers of aanleggers. Enige jaren zijn niet aanwezig. Vergel. de casboeken, inv.nrs. 1406- 1409. In inv.nrs. 6067-6168 en 6169-6193 zijn vele "dicta" of verkorte tussentijdse en uiteindelijke uitspraken opgenomen.
Minuten van civiele sententiën. Grotendeels geliasseerd geweest, 1603-1647, 1793-1811. 2 pakken
4905 Concept-sententie van het Hof met geassumeerde leenmannen in de zaak van Gerhardt van Scherpenseell, heer tot Dreumel, tegen Barbara Catharina van Scherpenseell douairiëre van Grevenbroeck over tot de heerlijkheid Dreumel behorende goederen, c. 1670. 1 stuk
N.B. De grosse dezer sententie werd niet geregistreerd gevonden. De uitspraak geschiedde op grond van het landdagsbesluit van 1657 mei 13, volgens hetwelk in leenzaken betreffende Gelderse leengoederen ter waarde van f 15 tot 16000 en daarbeneden voor het Hof "nae derselver style" zou mogen worden geprocedeerd, waarbij het Hof zich op kosten der vazallen enige leenmannen zou assumeren.
4906 Sententie van het Hof inzake Suzanna Griffins tegen Johan Bernard van Stepraat tot den Pluymenburg, waarbij aan eiseres de eis wordt toegewezen onder oplegging van het doen van een verklaring onder ede, dat de obligatie, waarvan de rentebetaling in geschil geweest is, niet ten goede zal mogen komen aan de pastoor Everwijn of een andere R.K. geestelijke. In tweevoud, 1690. 1 omslag
Civiele procesdossiers, hoofdreeks, 1543-1811. 1071 pakken en 725 charters
N.B. Volgens P. Nijhoff, Registers op het archief, afkomstig van het voormalig Hof..., 1856, blz. 420, begon de reeks met 1547, terwijl over de jaren 1547-1599 veel ontbrak. De 16de-eeuwse dossiers waren reeds in 1839, toen het oude Hofgebouw gesloopt werd, bij de provinciale archieven geplaatst. Het overige was, grotendeels, in 1880 tegelijk met het door P. Nijhoff geordende Hofarchief naar het rijksarchief in Gelderland overgebracht. De rijksarchivaris mr. J.F. Bijleveld liet in 1889/90 de civiele procesdossiers uit de pakken nemen en opnieuw in chronologische volgorde rangschikken naar de data der sententiën in de desbetreffende zaken. Van de 1950 nummers, door W, A. baron van Spaen in zijn inventaris (zie inv.nr. 6980) beschreven, waaronder vele procesdossiers, ontbraken er toen 298. Enkele dossiers treft men aan in de hierna beschreven tweede reeks (inv.nrs. 5978-5985). Mr. Bijleveld heeft uit de hoofdreeks afgescheiden
1° de appèl-procesdossiers (inv.nrs. 6317-6800, waarschijnlijk met inbegrip van de dossiers van revisiezaken, inv.nrs. 6843-6862),
2° dossiers van zaken, welke met een accoord geëindigd waren (zie inv. Nos. 5986-6005).
In de hoofdreeks, zoals zij thans is samengesteld, treft men echter naast de dossiers van zaken waarin een sententie uitgesproken is, een aantal dossiers aan van zaken welke met een acoord of op een andere wijze geëindigd zijn zonder einduitspraak. Zie inv. Nos. 6040-6066.
Civiele procesdossiers, tweede reeks, 1545-1802.
N.B. In deze reeks zijn enige van de door W.A. baron van Spaen in zijn inventaris beschreven dossiers opgenomen, welke buiten de hoofdreeks werden gehouden (zie de noot bij inv, nos., 4907-5977). Bij de reeks bevinden zich voorts een paar niet door Van Spaen beschreven procesdossiers. Zie inv. Nos. 6040-6066.
Civiele procesdossiers, derde reeks, 1620-1811.
N.B. Deze reeks, welke uit dossiers bestaat van zaken, die met een accoord of op ander wijze zonder einduitspraak geëindigd zijn, werd in 1889/90 afgezonderd uit de hoofdreeks (zie de noot bij inv.nrs. 4907-5977). Hiervan is naderhand een gedeelte, namelijk de dossiers van vóór 1620 en enkele andere, wederom in de hoofdreeks ingevoegd. Het overblijvende werd aangevuld met verspreid aangetroffen dossiers, vandaar de aanduiding" verspeide procesdossiers" voor de derde reeks. Zie inv.nrs. 6040-6066.
Bij de raadpleging van deze dossiers zie men tevens de pleidooiboeken, waarin interlocutoire uitspraken en sententien (af en toe) van net Hof, en de inv. nrs. 6267-6273, waarin verbalen van commissarissen, recessen en accoorden in onderscheidene geschillen. De datum der dossiers is vrij willekeurig gekozen. In vele gevallen is het de datum van het laatste stuk, soms die van het laatste pleidooi.
0124 Hof van Gelre en Zutphen
Inventaris
III. Bescheiden van rechterlijke aard, herkomstig van het Hof van Gelre en Zutphen, 1543-1795, het Hof van Justitie, 1795-1802 en het Departementaal Gerechtshof, 1802-1811
A. Rechtspleging in eerste aanleg
2. Civiele zaken
N.B. Het civiele proces was een z.g. ordinaris proces een rechtsstrijd tussen de partijen in geschil. De aanlegger maakte een zaak aanhangig door middel van een request om citatie, een verzoekschrift tot dagvaarding van de tegenpartij. Voeging van een belanghebbende met een der procespartijen kwam geregeld voor. Er worde aan herinnerd, dat het Hof aan de beklaagde in een criminele zaak een ordinaris proces kon toestaan De momber trad hierbij op als eiser, de beklaagde als verweerder. Vergel. inv. nos. 4811a-4811c. Voor de bevoegdheden van het Hof in civiele zaken in eerste aanleg zie P. Nijhoff, Registers op het archief, afkomstig van het voormalig Hof..., 1856, het Voorbericht, en Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, III, Gelderland, Amst. 1740, blz. 160 vgl. Zie de Inleiding, hoofdstuk VII, 1 en 2, de kanselarij ordonnantie van 1547, artt. 6 24, en de kanselarij ordonnantie van 1622/1651, artt. 15-22, 24-32.
a. Sententiën, procesdossiers en verdere bescheiden
Civiele procesdossiers, derde reeks, 1620-1811.
N.B. Deze reeks, welke uit dossiers bestaat van zaken, die met een accoord of op ander wijze zonder einduitspraak geëindigd zijn, werd in 1889/90 afgezonderd uit de hoofdreeks (zie de noot bij inv.nrs. 4907-5977). Hiervan is naderhand een gedeelte, namelijk de dossiers van vóór 1620 en enkele andere, wederom in de hoofdreeks ingevoegd. Het overblijvende werd aangevuld met verspreid aangetroffen dossiers, vandaar de aanduiding" verspeide procesdossiers" voor de derde reeks. Zie inv.nrs. 6040-6066.
Bij de raadpleging van deze dossiers zie men tevens de pleidooiboeken, waarin interlocutoire uitspraken en sententien (af en toe) van net Hof, en de inv. nrs. 6267-6273, waarin verbalen van commissarissen, recessen en accoorden in onderscheidene geschillen. De datum der dossiers is vrij willekeurig gekozen. In vele gevallen is het de datum van het laatste stuk, soms die van het laatste pleidooi.
Organisatie: Gelders Archief
laatste wijziging 23-10-2025
25 gedigitaliseerd
totaal 18.087 bestanden
Brokstukken van civiele procesdossiers en losgeraakte inventarissen van procesdossiers over 1633-1803, 1543-1811. 3 pakken en 1 charter
Dossiers betreffende declaratiën van kosten in civiele procedures, 1556/57-1809. 11 pakken
N.B. Van deze reeks is veel vernietigd of op andere wijze verloren gegaan, terwijl er zich ook stukken van soortgelijke aard bij de civiele procesdossiers bevinden. Voor beslissingen van het hof inzake taxatie van kosten zie inv.nrs. 6253-6263. Vergel. inv.nrs. 6805-6809.
"Notulen" van civiele procedures, 1724-1769. 22 pakjes
N.B. Elke procedure is afzonderlijk genotuleerd. Aan het slot volgt in den regel een opgave van de raden (meestal ordinaris raden), die in de zaak zitting hielden. In -389 Huis Enghuizen vindt men soortgelijke notulen van civiele procedures van eerste aanleg van 1746, 1752-1767 en 1781-1783 en z.j., alsmede van appèlprocedures van 1752-1767 en 1781-1783 (inv.nrs. 51-54). Deze zijn afkomstig van Jacob Adolf van Heeckeren tot Beurse (tot Enghuizen), raad-ordinaris van 11 nov. 1751 tot zijn benoeming tot raad en rekenmeester van Gelderland 13 nov. 1767, en van zijn zoon Frans Jan, raad-ordinaris van 5 dec. 1780 tot zijn overlijden 1 sept. 1783. De notulen van Enghuizen zijn net-exemplaren van een andere hand dan inv. nos 6020-6022. In het archief Van der Capellen vindt men in inv.no. 363 eveneens soortgelijke notulen, vermengd met allerlei klad- aantekeningen en minder volledig, van ongeveer dezelfde tijd. Voor klad-aantekeningen uit het begin der 17e eeuw zie hierna inv.no. 6197.
"Summarium actorum seu causarum, quae indicisae sunt". Repertorium van de lopende processen en het daarbij verhandelde, aangelegd 1609 en voortgezet tot 1740, 1609-1740. 2 delen
N.B. Op de buitenbanden staat: "Register Van de loopende processen". Voorin elk deel is een index van de processen, alfabetisch op de namen der aanleggers.
6025 Klad-aantekeningen, behorende tot het voorgaande "Summarium", c. 1671-1698. 1 omslag
"Register op de kast van de loopende processen". Alfabetische lijst. Met een klad-exemplaar, c. 1770. 2 delen
N.B. De lijst is alfabetisch op de namen der aanleggers. Het klad is oningebonden.
6028 Lijst van "Af te doene Processen", 1789. 1 katern
6029 Ordinaris, d.i. civiele, rollen uit de raadkamer, 1635, 1795, 1796, 1800, 1803, 1807, 1808, 1810/11. 9 rollen
"Rolboeck", bevattende de ordinaris rol of rol in civiele zaken der eerste instantie en de rol der appèllen, 1709-1786. 3 delen
N.B. De bladzijden zijn in twee kolommen beschreven: links de ordinaris rol, rechts de rol der appèllen.
6033 "Boek van Heeren commissariën 's Hoves van Gelderland, so in civile, als criminele saaken, beginnende met den... jan. 1695". Rolboek van commissarissen uit het Hof, hoofdzakelijk in civiele zaken, 1695/97. 1 katern
N.B. De inschrijvingen breken af in januari 1697.
"Praesentie boeck van parthijen" in civiele zaken der eerste instantie en appèlzaken, 1683- 1781. 5 delen
6039 Klad-aantekeningen, behorende bij het voorgaande "praesentie boeck", 1707-1735. 1 omslag
"Boek der aanspraken en antwoorden". Verzameling van de door partijen overgegeven aanspraken en antwoorden, 1736-1811. 23 banden en 4 pakken
N.B. Na de invoering van het Reglement tot verkorting der mondelinge pleidooien en verdere manier van procederen van 1736 april 24 (Van Loon, Groot Gelders Placaet Boeck, III, kol. 542) begon men ter griffie de door partijen ingediende aanspraken en antwoorden te verzamelen. Er bleven echter vele processtukken buiten de verzameling, zie inv.nrs. 5784-5977, 5982-5985 en 6000-6005. De 23 banden hebben een index, alfabetisch op de namen van de aanleggers. Voor de bij inv.nr. 6064 behorende kaart zie kaartenlijst no. 106.
"Pleydoyboeck ordinaris". Memoriaal, gehouden door de griffier in ordinaris of civiele zaken der eerste instantie, 1576-1582, 1596-1738, 1806-1811. 102 delen
N.B. De griffier hield aantekening van de handelingen van de partijen en haar advocaten en schonk veel aandacht aan de vaak zeer uitvoerige pleidooien, waaraan het memoriaal zijn naam ontleent. Er zijn hierin ook beschikkingen, tussentijdse uitspraken en z.g. "dicta" (beknopte sententies) van het Hof, ook wel sententies in hun geheel, opgenomen. Nadat in 1736 een nieuw "Pleydoyboeck" werd begonnen (zie inv.nrs. 6169-6193), kwam aan het bijhouden van het onderhavige memoriaal in 1738 een einde. Over de jaren 1806-1811 werd het tijdelijk hervat. De genummerde delen hebben een index, alfabetisch op de namen van de aanleggers.
"Pleydoyboeck der re- en duplicquen in ordinaris saacken". Memoriaal, gehouden door de griffier, 1736-1808. 25 delen
N.B. Evenals het boek der aanspraken en antwoorden (inv.nrs. 6040-6066) dankt het onderhavige pleidooiboek zijn ontstaan aan het Reglement tot verkorting der mondelinge pleidooien en verdere manier van procederen van 1736 april 24 (Van Loon, Groot Gelders Placaet-Boeck, III, kol. 542). De griffier moest beknopt aantekening houden. De duplieken worden in den regel gevolgd door een korte sententie of "dictum". Alle 25 delen hebben een index, alfabetisch op de namen van de aanleggers in de zaken.
6194 Stukken, behorende tot het voorgaande "pleydoy-boeck", 1756-1797. 1 omslag
6195 "Register van de mondelinge pleidoyen". Repertorium, 1703, 1704. 1 deel
N.B. Alfabetisch ingericht op de namen van de aanleggers in de zaken. Vergel. inv nos. 6138 en 6139.
6196 "Lijste der nog ongedecideerde mondelinge pleydoyen", 1759-1788. 1 katern
6197 Memorialen, gehouden door de griffier, hoofdzakelijk in civiele procedures, 1615-1641. 1 pak
N.B. Deze klad-aantekeningen zijn vermoedelijk bestemd geweest voor de kanselier of voor de presiderende raad, zie de opschriften van de katernen b, e en g.
a. 1615-1617.
b. "Martin Grego(rii)", 1621-1626.
c. 1623-1628.
d. 1628.
e. "opten 3 Octob. an. 1634. Voer Diederick van Bemmell", 1634-1636.
f. 1637, 1638.
g. "Voer den Heere Diederick van Bemmell anno 1639 den 17 Decemb.", 1639, 1640.
h. 1641.
b. Acten, recessen, accoorden en procuratiën
B. Rechtspleging in appèl en in revisie
N.B. De ordonnantiën op de appèllen en revisiën van 1675 en 1676 zijn tezamen gepubliceerd bij plakaat van 1679 februari 6 (Van Loon, Groot Gelders Placaet Boeck, II, kol. 480 e.v.). De herziening, welke door de landdag in maart 1688 werd vastgesteld, werd 26 juni van het daarop volgende jaar gepubliceerd (Van Loon, alsvoren, II, kol. 560 e.v.). Op de ordonnantie van de revisie verscheen een ampliatie van 1750 november 3 (afzonderlijk gedrukt). Vergel. Tegenwoordige Staat van Gelderland, Amsterdam 1740, blz. 164 e.v. Zie de Inleiding, hoofdstuk IV, 1, en hoofdstuk IX, 2. De hierbedoelde appèlzaken waren zaken, welke het Hof behandelde in beroep van een gewoon stad of landgerecht; de revisiezaken waren zaken, welke door het Hof zelf behandeld waren en op vermoeden van erreur opnieuw behandeld werden door enige leden van het Hof met geadjungeerde rechters.
Deposita
Varia
Handschriften
Kaarten, tekeningen en plattegronden
Aanvulling
laatste wijziging 09-12-2025
20.835 beschreven archiefstukken
4.177 gedigitaliseerd
totaal 2.605.832 bestanden

Kenmerken

Datering:
(1425) 1543-1811 (1922)
Auteur:
A.J. Maris; H.L. Driessen/F. Keverling Buisman (Album advocatorum)/K.J.W. Peeneman
Jaar van publicatie:
1973-1978, 2010, 2013, 2025
Categorie:
laatste wijziging 09-12-2025
20.835 beschreven archiefstukken
4.177 gedigitaliseerd
totaal 2.605.832 bestanden