Uw zoekacties: Europese dagboeken en egodocumenten
x244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
    Zoektips!

    Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

    • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
    • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
    • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

    Meer zoektips vindt u hier.

    beacon
     
     
    Openbaarheid
    De collectie is in grotendeels beperkt openbaar en is slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, is ter plekke bij balie van de studiezaal van het NIOD een archiefverklaring verkrijgbaar. Direct na ondertekening kunt u de stukken aanvragen en inzien.

    Een aantal dagboeken is volledig openbaar omdat de auteur of diens nabestaanden toestemming hebben gegeven voor publicatie. Dit is vermeld bij de betreffende dagboeken.

    Vanwege de bescherming van de privacy zijn van sommige dagboekauteurs alleen de initialen vermeld. Dagboekauteurs van wie de naam niet bekend is, zijn vermeld als "anoniem".

    Dagboek 1642 kan tot 1 januari 2028 slechts ingezien worden na schriftelijke toestemming van de de schenker.

    Dagboek 1832 is tot 1 januari 2026 in het geheel niet raadpleegbaar.
    Inleiding
    titel archief
    archiefvormer
    omvang
    citeer en aanvraaginstructie
    periode van ontstaan
    aard van de archiefbestanddelen
    ordening van de archiefbestanddelen
    selectie, vernietiging en bewerking
    aanvullingen
    wettelijke status
    reproductiebeperkingen
    taal van de archiefbescheiden
    materiële staat
    bewerking
    Geschiedenis
    "Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig: een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland, [...] toespraken van een predikant" *  .
    Met deze woorden riep G. Bolkestein, minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van de Nederlandse regering in ballingschap, de luisteraars in bezet Nederland op hun alledaagse belevenissen op papier vast te leggen. In de avonduitzending van Radio Oranje van dinsdag 28 maart 1944 kondigde hij de samenstelling van een "groot, waarlijk nationaal werk" aan. Met zijn oproep legde Bolkestein de fundamenten voor de Collectie Dagboeken en Egodocumenten van het NIOD.
    Eén van de velen die Bolkestein's oproep hoorden, was een jong joods meisje dat op een zolder aan de Amsterdamse Prinsengracht ondergedoken zat. Het dagboek van Anne Frank zou onder de titel "Het Achterhuis" uitgroeien tot het bekendste egodocument uit de bezettingsperiode. Maar ook honderden anderen tekenden hun alledaagse belevenissen op: huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, gevangenen en scholieren.
    "...natuurlijk stormden ze allemaal meteen op mijn dagboek af".
    Daags na Bolkesteins radiotoespraak stelde Anne Frank zich al voor hoe het zou zijn als ze een roman over het Achterhuis kon schrijven, "aan de titel alleen zouden de mensen denken, dat het een detective-roman was". De scan is gemaakt uit het facsimile van het dagboek.
    Erfgoedstuk
    Meteen na haar oprichting begon het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) met het verzamelen van hun dagboeken. Vanaf december 1945 werd de Nederlandse bevolking via radio-uitzendingen opgeroepen dagboeken ter beschikking te stellen aan het RIOD. Het vergaren van deze geschriften was belangrijk omdat "de onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen.
    Aldus verwierf het RIOD honderden dagboeken. Elk dagboek waarvan verwacht werd dat het "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn", werd gekopieerd waarna de eigenaar het origineel desgewenst weer terug kreeg. Ingezonden dagboeken waaruit een minder sterk historisch belang sprak, werden geretourneerd zonder te zijn vermenigvuldigd.
    In de tweede helft van 1947 kregen de dagboekauteurs een vragenformulier toegezonden waarin zij hun persoonlijke achtergrond konden schetsen. De toenmalige chef van het RIOD, drs. L. de Jong voorzag dat “de latere lezer der fotocopieën zeer zeker voor de persoon van de schrijver of schrijfster grote belangstelling zou hebben”.

    Het NIOD beschikt over 485 ingevulde vragenformulieren, die in archief 783 zijn ondergebracht.
    In 1949 werden de belangwekkendste dagboeken geanalyseerd zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Analyses van niet-aanwezige dagboeken vermelden de reden waarom een dagboek niet is vermenigvuldigd. De in totaal 955 gestencilde dagboekanalyses bevinden zich in archief 784. In een aparte doos zijn enkele originele analyses bewaard gebleven. Met het oog op de uitgave van een bronnenpublicatie maakte een medewerkster van het Instituut, mevrouw dr. R.S. Zimmerman-Wolf, een selectie uit de dagboeken. Nadat zij zich uit het project had teruggetrokken, voltooide mevrouw drs. T.M. Sjenitzer-van Leening de werkzaamheden. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal.
    Veel dagboekbeschrijvingen zijn gemaakt in de jaren vijftig en ademen de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen over de oorlogsjaren.
    Literatuur, verwante collecties en media
    Literatuur over oorlogsdagboeken en egodocumenten
    De collectie dagboeken van het NIOD in de media
    Gepubliceerde dagboeken uit de NIOD-collectie
    Verwante archieven
    Digitale dagboeken
    Volledig digitaal beschikbaar zijn de dagboeknummers 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 16, 19, 20, 22, 24, 25, 40, 41, 44, 56, 57, 75, 77, 81, 85, 88, 92, 100, 102, 126, 127, 129, 135, 143, 153, 162, 166, 167, 183, 187, 191, 193, 197, 198, 205, 207, 208, 209, 214, 215, 217, 219, 223, 230, 231, 232, 237, 245, 250, 251, 252, 253, 267, 270, 286, 301, 303, 306, 308, 315, 320, 332, 333, 336, 350, 351, 360, 362, 369, 370, 379, 382, 387, 397, 399, 403, 411, 414, 418, 419, 423, 425, 426, 427, 429, 430, 432, 440, 463, 465, 470, 475, 478, 479, 480, 490, 504, 507, 508, 511, 513, 516, 519, 526, 530, 547, 560, 572, 573, 574, 575, 579, 582, 586, 588, 590, 597, 615, 616, 619, 631, 642, 649, 668, 696, 704, 711, 716, 721, 722, 724, 730, 734, 736, 737, 739, 743, 744, 751, 752, 764, 768, 769, 776, 804, 810, 825, 837, 840, 842, 850, 860, 871, 877, 878, 883, 887, 888, 898, 909, 920, 921, 922, 928, 937, 953, 957, 965, 968, 973, 985, 986, 987, 990, 993, 994, 1010, 1017, 1019, 1021, 1039, 1040, 1045, 1052, 1062, 1067, 1071, 1095, 1164, 1197, 1245, 1279, 1296, 1304, 1328, 1338, 1342, 1346, 1349, 1359, 1384, 1399, 1400, 1419, 1436, 1454, 1457, 1458, 1461, 1462, 1464, 1468, 1469, 1471, 1474, 1475, 1477, 1480, 1484, 1487, 1488, 1489, 1490, 1491, 1495, 1496, 1497, 1499, 1502, 1504, 1505, 1508, 1509, 1510, 1511, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1527, 1528, 1530, 1531, 1533, 1534, 1536, 1543, 1544, 1552, 1554, 1555, 1559, 1560, 1564, 1569, 1572, 1577, 1584, 1587, 1593, 1605, 1611, 1614, 1619, 1623, 1626, 1628, 1657, 1700, 1701, 1778, 1807, 1808, 1816, 1827, 1841, 1845, 1876, 1890, 1902, 1903, 1907, 1913, 1915, 1917, 1919, 1920, 1942, 1949, 1954, 1957, 1958, 1961, 1966, 1973, 1975, 1979, 1980, 1986, 1987, 1992, 1999, 2003, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2016, 2023, 2026, 2027, 2030, 2034, 2036, 2038, 2039, 2042, 2043, 2045, 2050, 2051, 2055, 2058, 2059, 2060, 2062, 2067 en 2069.
    Hiervan zijn de dagboeknummers 3, 5, 7, 16, 20, 22, 24, 25, 41, 44, 56, 75, 81, 85, 88, 102, 129, 142, 143, 166, 167, 187, 191, 196, 197, 198, 207, 209, 211, 245, 250, 251, 263, 267, 270, 296, 303, 320, 336, 350, 351, 362, 369, 370, 389, 399, 412, 414, 419, 423, 424, 429, 432, 440, 460, 463, 470, 478, 479, 480, 490, 572, 573, 575, 579, 586, 597, 642, 649, 704, 711, 722, 730, 734, 736, 737, 739, 764, 860, 871, 877, 887, 888, 898, 931, 955, 963, 965, 968, 1010, 1164, 1197, 1245, 1279, 1458, 1461, 1462, 1464, 1469, 1477, 1487, 1490, 1497, 1505, 1508, 1509, 1510, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1528, 1534, 1543, 1544, 1552, 1554, 1559, 1560, 1562, 1564, 1577, 1584, 1593, 1605, 1611, 1841, 1954 en 1966 bovendien volledig getranscribeerd en woordelijk doorzoekbaar.

    De website Geheugen van Nederland toont een groot deel van deze dagboeken, aangevuld met nog eens honderden dagboeken die bij andere archiefinstellingen worden bewaard.
    Inventaris
    aanvraaginstructie
    Dagboeken uit deze collectie kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd
    onder vermelding van: collectie 244, inv.no. ...
    Het inventarisnummer is vermeld links naast de beschrijving van de stukken
    1748 Anoniem
    244 Europese dagboeken en egodocumenten
    Inventaris
    1748
    Anoniem
    Auteur:
    Anoniem
    Titel:
    Ons leven in het arbeidsdienstkamp Waterloo in barak E
    Openbaarheid:
    Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.
    Vorm:
    Dagboek (enige losse velletjes (fotokopie) met getypte tekst)
    Omvang:
    13 pagina's
    Periodisering:
    10 november - 26 november 1944
    Periode van ontstaan:
    10 november - 26 november 1944 (later uitgetypt)
    Localisering:
    Rotterdam (marinierskazerne), Waddinxveen, Utrecht (Cromhoutkazerne), Amersfoort, Waterlookamp (werkkamp), Hamersveld
    Taal:
    Nederlands
    Inhoud:
    10 November 1944 wordt de schrijver in Rotterdam met anderen opgepakt bij een razzia. Hij wordt naar de Marinierskzarne aan het Toepad gebracht. Hij blijft er één nacht. Men zingt liederen en er worden verhalen verteld. De volgende ochtend worden enkelen vrijgelaten. Er komt na lange tijd warm eten. Duitse soldaten vormen de bewaking en hij kan niet wegvluchten. Met anderen marcheert hij langs de Kralingse plas richting Gouda. Voordat hij vertrekt komt familie nog pakjes brengen. Een Duitser dwingt hen via een verharde weg in het donker naar Waddinxveen te lopen. Daar krijgt hij onderdak in een hal. Zijn groep komt als laatste aan en hij moet op de kale grond slapen. Het is donker en er komen de hele nacht mensen langs naar buiten naar de wc. Het lukt hem niet te slapen. Zondag, de volgende ochtend krijgt hij koffie. Hij geeft een briefje mee voor thuis aan degene die de koffie komt brengen. Ze krijgen brood van de Duitsers. De hal blijkt van Dobbelman te zijn. De bevolking van Waddinxveen geeft brood, appels en brood bij het afmarcheren richting Utrecht. Het regent en hij draagt zware bagage. Om de 6 kilometer is er een rustpauze. Hij geeft weer een brief naar huis mee. Mensen geven hen onderweg voedsel. Men loopt tot het donker verder tot men in de verte een stad ziet. Men begint van vreugde te zingen. Telkens denkt hij aan ontsnappen. Ze komen bij de Cromhoutkazerne in Utrecht aan en worden daar ondergebracht. Er is stro op de grond en zijn voeten doen pijn. 's Nachts krijgt hij warm eten. De volgende ochtend gaat het na een kop koffie en een stuk bloedworst verder richting Amersfoort. Hij loopt over een asfaltweg en daarna door de bossen naar het kamp. Hij geeft onderweg nog eens een brief naar huis mee aan een vrouw. Het kamp is omgeven door prikkeldraad. Er is weinig plaats, maar iemand wil een krib met hem delen. Een tandarts heeft een eigen bed en is per auto en rijtuig gebracht. Het is benauwd, maar hij slaapt goed. Er zijn veel Rotterdammers.
    Inhoud vervolg:
    De volgende ochtend wordt hij enkele kilometers verderop naar het Waterloo-kamp gebracht, waar hij een getekende plattegrond van bijvoegt. Met moeite vindt hij een plaats tussen ongeveer 100 man in één ruimte. Er is eten. Hij maakt een gedicht over de tot nu toe meegemaakte gebeurtenissen. De volgende dag moet hij vroeg op. Hij wast zich en krijgt brood te eten. Hij hoeft niet te werken, maar moet zijn persoonsbewijs afgeven. Zijn vriend heeft diarree en rent met z'n zere voeten steeds naar de wc buiten. Alles is nat door regen en condens. Hij krijgt pap en brood voor de volgende dag. De dag erop, het is inmiddels 16 november, weer een broodje en geen warm eten. Hij moet loonlijsten klaarmaken en aardappels schillen. 's Avonds is er lekkere zuurkool. Hij schrijft iedere dag naar huis en geeft de brieven mee aan bezoek uit Rotterdam. De kamer wordt schoongehouden door de zieken, die niet kunnen werken. Er komt een rokende kachel. Overal hangen natte kleren. Zaterdag is er een kerkdienst. Via iemand wordt er tabak het kamp in gesmokkeld. De volgende dag worden hun voeten verbonden. De ondergelopen wc's en wasgelegenheden hebben geen licht. Zijn schoenen zijn stuk en hij repareert zijn kleren. Het eten is onvoldoende. De Tommies vliegen over. Maandag gaat hij plaggen steken in Hamersveld, wadend door de natte weilanden. Hij probeert zo min mogelijk te doen. Het regent veel en hij komt kletsnat thuis. Er is pap. Hij mag nu 's avonds de eigen barak niet meer verlaten. Kleding wordt gemeenschappelijk eigendom, hij zegt dat ze leven als beesten. Hij blijft ziek in bed liggen. Hij hoort dat het in Rotterdam slecht gaat met voedsel. Hij krijgt brieven van thuis en er is een pakket met wc- en briefpapier. Mensen ontsnappen. Hij hakt hout en veegt. Als hij een zieke OT-man naar het ziekenhuis in Amersfoort moet brengen krijgt hij van iemand geld om een krant te kopen en eet hij ergens. Hij verlengt zijn ziekenbriefje.
    Datum beschrijving:
    februari 2012
    Records 101 t/m 200
    Records 201 t/m 300
    Records 301 t/m 400
    Records 401 t/m 500
    Records 501 t/m 600
    Records 601 t/m 700
    Records 701 t/m 800
    Records 801 t/m 900
    Records 901 t/m 1000
    Records 1001 t/m 1100
    Records 1101 t/m 1200
    Records 1201 t/m 1300
    Records 1301 t/m 1400
    Records 1401 t/m 1500
    Records 1501 t/m 1600
    Records 1601 t/m 1627
    Kenmerken
    over het archief:
    Direct na de bevrijding is het NIOD begonnen met het verzamelen van dagboeken en andere egodocumenten. Inmiddels bestaat de collectie uit ruim 1350 exemplaren, die óf in origineel óf in fotokopie aanwezig zijn.
    Beschrijving:
    Een aantal dagboeken is in de loop der jaren gepubliceerd (zie de rubriek Literatuur en verwante collecties). Een deel van de collectie is gebruikt voor het samenstellen van de bloemlezing "Dagboekfragmenten 1940-1945" (1954). Veertien dagboeken die door kinderen zijn geschreven, zijn gebruikt voor het jeugdboek "Oorlog in inkt" (2020).
    Openbaarheid:
    Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
    Omvang:
    38 meter (2096 inventarisnummers)
    Status:
    NIOD-KNAW collectie
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS