Uw zoekacties: Europese dagboeken en egodocumenten
x244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
    Zoektips!

    Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

    • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
    • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
    • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

    Meer zoektips vindt u hier.

    beacon
     
     
    Openbaarheid
    De collectie is in grotendeels beperkt openbaar en is slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, is ter plekke bij balie van de studiezaal van het NIOD een archiefverklaring verkrijgbaar. Direct na ondertekening kunt u de stukken aanvragen en inzien.

    Een aantal dagboeken is volledig openbaar omdat de auteur of diens nabestaanden toestemming hebben gegeven voor publicatie. Dit is vermeld bij de betreffende dagboeken.

    Vanwege de bescherming van de privacy zijn van sommige dagboekauteurs alleen de initialen vermeld. Dagboekauteurs van wie de naam niet bekend is, zijn vermeld als "anoniem".

    Dagboek 1642 kan tot 1 januari 2028 slechts ingezien worden na schriftelijke toestemming van de de schenker.

    Dagboek 1832 is tot 1 januari 2026 in het geheel niet raadpleegbaar.
    Inleiding
    titel archief
    archiefvormer
    omvang
    citeer en aanvraaginstructie
    periode van ontstaan
    aard van de archiefbestanddelen
    ordening van de archiefbestanddelen
    selectie, vernietiging en bewerking
    aanvullingen
    wettelijke status
    reproductiebeperkingen
    taal van de archiefbescheiden
    materiële staat
    bewerking
    Geschiedenis
    "Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig: een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland, [...] toespraken van een predikant" *  .
    Met deze woorden riep G. Bolkestein, minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van de Nederlandse regering in ballingschap, de luisteraars in bezet Nederland op hun alledaagse belevenissen op papier vast te leggen. In de avonduitzending van Radio Oranje van dinsdag 28 maart 1944 kondigde hij de samenstelling van een "groot, waarlijk nationaal werk" aan. Met zijn oproep legde Bolkestein de fundamenten voor de Collectie Dagboeken en Egodocumenten van het NIOD.
    Eén van de velen die Bolkestein's oproep hoorden, was een jong joods meisje dat op een zolder aan de Amsterdamse Prinsengracht ondergedoken zat. Het dagboek van Anne Frank zou onder de titel "Het Achterhuis" uitgroeien tot het bekendste egodocument uit de bezettingsperiode. Maar ook honderden anderen tekenden hun alledaagse belevenissen op: huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, gevangenen en scholieren.
    "...natuurlijk stormden ze allemaal meteen op mijn dagboek af".
    Daags na Bolkesteins radiotoespraak stelde Anne Frank zich al voor hoe het zou zijn als ze een roman over het Achterhuis kon schrijven, "aan de titel alleen zouden de mensen denken, dat het een detective-roman was". De scan is gemaakt uit het facsimile van het dagboek.
    Erfgoedstuk
    Meteen na haar oprichting begon het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) met het verzamelen van hun dagboeken. Vanaf december 1945 werd de Nederlandse bevolking via radio-uitzendingen opgeroepen dagboeken ter beschikking te stellen aan het RIOD. Het vergaren van deze geschriften was belangrijk omdat "de onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen.
    Aldus verwierf het RIOD honderden dagboeken. Elk dagboek waarvan verwacht werd dat het "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn", werd gekopieerd waarna de eigenaar het origineel desgewenst weer terug kreeg. Ingezonden dagboeken waaruit een minder sterk historisch belang sprak, werden geretourneerd zonder te zijn vermenigvuldigd.
    In de tweede helft van 1947 kregen de dagboekauteurs een vragenformulier toegezonden waarin zij hun persoonlijke achtergrond konden schetsen. De toenmalige chef van het RIOD, drs. L. de Jong voorzag dat “de latere lezer der fotocopieën zeer zeker voor de persoon van de schrijver of schrijfster grote belangstelling zou hebben”.

    Het NIOD beschikt over 485 ingevulde vragenformulieren, die in archief 783 zijn ondergebracht.
    In 1949 werden de belangwekkendste dagboeken geanalyseerd zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Analyses van niet-aanwezige dagboeken vermelden de reden waarom een dagboek niet is vermenigvuldigd. De in totaal 955 gestencilde dagboekanalyses bevinden zich in archief 784. In een aparte doos zijn enkele originele analyses bewaard gebleven. Met het oog op de uitgave van een bronnenpublicatie maakte een medewerkster van het Instituut, mevrouw dr. R.S. Zimmerman-Wolf, een selectie uit de dagboeken. Nadat zij zich uit het project had teruggetrokken, voltooide mevrouw drs. T.M. Sjenitzer-van Leening de werkzaamheden. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal.
    Veel dagboekbeschrijvingen zijn gemaakt in de jaren vijftig en ademen de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen over de oorlogsjaren.
    Literatuur, verwante collecties en media
    Literatuur over oorlogsdagboeken en egodocumenten
    De collectie dagboeken van het NIOD in de media
    Gepubliceerde dagboeken uit de NIOD-collectie
    Verwante archieven
    Digitale dagboeken
    Volledig digitaal beschikbaar zijn de dagboeknummers 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 16, 19, 20, 22, 24, 25, 40, 41, 44, 56, 57, 75, 77, 81, 85, 88, 92, 100, 102, 126, 127, 129, 135, 143, 153, 162, 166, 167, 183, 187, 191, 193, 197, 198, 205, 207, 208, 209, 214, 215, 217, 219, 223, 230, 231, 232, 237, 245, 250, 251, 252, 253, 267, 270, 286, 301, 303, 306, 308, 315, 320, 332, 333, 336, 350, 351, 360, 362, 369, 370, 379, 382, 387, 397, 399, 403, 411, 414, 418, 419, 423, 425, 426, 427, 429, 430, 432, 440, 463, 465, 470, 475, 478, 479, 480, 490, 504, 507, 508, 511, 513, 516, 519, 526, 530, 547, 560, 572, 573, 574, 575, 579, 582, 586, 588, 590, 597, 615, 616, 619, 631, 642, 649, 668, 696, 704, 711, 716, 721, 722, 724, 730, 734, 736, 737, 739, 743, 744, 751, 752, 764, 768, 769, 776, 804, 810, 825, 837, 840, 842, 850, 860, 871, 877, 878, 883, 887, 888, 898, 909, 920, 921, 922, 928, 937, 953, 957, 965, 968, 973, 985, 986, 987, 990, 993, 994, 1010, 1017, 1019, 1021, 1039, 1040, 1045, 1052, 1062, 1067, 1071, 1095, 1164, 1197, 1245, 1279, 1296, 1304, 1328, 1338, 1342, 1346, 1349, 1359, 1384, 1399, 1400, 1419, 1436, 1454, 1457, 1458, 1461, 1462, 1464, 1468, 1469, 1471, 1474, 1475, 1477, 1480, 1484, 1487, 1488, 1489, 1490, 1491, 1495, 1496, 1497, 1499, 1502, 1504, 1505, 1508, 1509, 1510, 1511, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1527, 1528, 1530, 1531, 1533, 1534, 1536, 1543, 1544, 1552, 1554, 1555, 1559, 1560, 1564, 1569, 1572, 1577, 1584, 1587, 1593, 1605, 1611, 1614, 1619, 1623, 1626, 1628, 1657, 1700, 1701, 1778, 1807, 1808, 1816, 1827, 1841, 1845, 1876, 1890, 1902, 1903, 1907, 1913, 1915, 1917, 1919, 1920, 1942, 1949, 1954, 1957, 1958, 1961, 1966, 1973, 1975, 1979, 1980, 1986, 1987, 1992, 1999, 2003, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2016, 2023, 2026, 2027, 2030, 2034, 2036, 2038, 2039, 2042, 2043, 2045, 2050, 2051, 2055, 2058, 2059, 2060, 2062, 2067 en 2069.
    Hiervan zijn de dagboeknummers 3, 5, 7, 16, 20, 22, 24, 25, 41, 44, 56, 75, 81, 85, 88, 102, 129, 142, 143, 166, 167, 187, 191, 196, 197, 198, 207, 209, 211, 245, 250, 251, 263, 267, 270, 296, 303, 320, 336, 350, 351, 362, 369, 370, 389, 399, 412, 414, 419, 423, 424, 429, 432, 440, 460, 463, 470, 478, 479, 480, 490, 572, 573, 575, 579, 586, 597, 642, 649, 704, 711, 722, 730, 734, 736, 737, 739, 764, 860, 871, 877, 887, 888, 898, 931, 955, 963, 965, 968, 1010, 1164, 1197, 1245, 1279, 1458, 1461, 1462, 1464, 1469, 1477, 1487, 1490, 1497, 1505, 1508, 1509, 1510, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1528, 1534, 1543, 1544, 1552, 1554, 1559, 1560, 1562, 1564, 1577, 1584, 1593, 1605, 1611, 1841, 1954 en 1966 bovendien volledig getranscribeerd en woordelijk doorzoekbaar.

    De website Geheugen van Nederland toont een groot deel van deze dagboeken, aangevuld met nog eens honderden dagboeken die bij andere archiefinstellingen worden bewaard.
    Inventaris
    aanvraaginstructie
    Dagboeken uit deze collectie kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd
    onder vermelding van: collectie 244, inv.no. ...
    Het inventarisnummer is vermeld links naast de beschrijving van de stukken
    1743 Anoniem (Altenaar?)
    Erfgoedstuk
    244 Europese dagboeken en egodocumenten
    Inventaris
    1743
    Anoniem (Altenaar?)
    Erfgoedstuk
    Auteur:
    Anoniem (Altenaar?)
    Openbaarheid:
    Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.
    Vorm:
    Dagboek (2 PTT-kantooragenda's en 7 postzegelboekjes)
    Omvang:
    ongeveer 300 pagina's
    Periodisering:
    6 januari 1941 - 7 augustus 1945
    Periode van ontstaan:
    6 januari 1941 - 7 augustus 1945
    Localisering:
    Amsterdam
    Taal:
    Nederlands
    Inhoud:
    De auteur woont met zijn familie in Amsterdam. In twee agenda's houdt hij gedurende 1941 en 1942 korte aantekeningen bij. Hij vertelt over een verhuizing van de Donarstraat naar de Watteaustraat en houdt het opknappen van het nieuwe huis bij. Hij heeft een kantoorbaan bij de PTT. Zijn zoon zit op het Lyceum. De auteur verzamelt postzegels en is lid van de vereniging van postzegelverzamelaars "Hollandia". Iedere dag vertelt hij wat voor weer het is. In de winter schaatst hij op de grachten. Zomervakanties worden in Nederland doorgebracht. Hij fietst en wandelt veel op zondagen of tijdens de vakantie op de Veluwe en in Noord-Holland. De vele nachtelijke luchtaanvallen in die jaren worden nauwkeurig bijgehouden. Hij praat over zijn ouders, hun gezondheid. Behalve interesse in de strijd in de hele wereld, heeft hij aandacht voor de strijd in Indië. Hij vertelt dat joden uit hun ambt worden gezet en later dat ze een ster moeten dragen. Hij vermeldt executies. Begin juni 1942 legt hij met veel succes een examen af. Rantsoenen worden steeds kleiner, vaak is er geen groente meer te krijgen. Er komen mensen op bezoek en zelf bezoekt hij ook kennissen. In juli 1942 vermeldt hij dat er steeds meer joden worden opgeroepen om naar Duitsland te gaan. Hij helpt mee oproepen te schrijven. Er worden fietsen gevorderd. Onder de gearresteerden zijn ook bekenden. Begin oktober 1942 krijgt hij angina, wordt weer beter en gaat weer aan het werk. Sinterklaas wordt gevierd met een paar cadeautjes. Mamma heeft lekkere koekjes gebakken. In 1943 schrijft hij verder in kleine postzegelboekjes. Er is steeds vaker afweergeschut te horen. Biljetten van 500 en 1000 gulden worden uit de handel genomen en de mensen moeten in Duitsland gaan werken. Maart 1943 brandt in Amsterdam het bevolkingsregister af en wordt Rotterdam gebombardeerd. Hierbij komen veel mensen om. De auteur vertelt dat mei 1943 studenten die geen loyaliteitsverklaring hebben getekend zich moeten melden. Er is veel luchtalarm.
    Inhoud vervolg:
    Hij schuilt in de schuilkelder. De jodenbuurt wordt afgezet. 15 juni 1943 wordt hij gewekt door een auto met luidspreker: alle joden moeten zich gereed maken voor vertrek. Er volgen huiszoekingen. Door zijn beroep krijgt hij een vrijstelling. Eind juni levert hij zijn radio in. Zijn zoon vertrekt naar Loosdrecht met vakantie. Zelf gaat hij naar de Veluwe. De strijd om Italië begint. September 1943 volgt hij een opleiding. De laatste joden zijn uit Amsterdam opgehaald. In November komen steeds meer Engelse vliegtuigen over. Het eten wordt eenzijdig en rookwaar is slecht. Hij noemt clandestiene prijzen. De strijd in Rusland vordert. Eind december is er een hevige aanval op Schiphol. Met de Kerst eten ze door vrienden gegeven konijn. Eind december mag hij na een korte ziekte tijdelijk weer werken, maar hij blijft zich slecht voelen. Het wordt 1944. Er zijn inundaties. Er is steeds hoop op een invasie, die pas 6 juni 1944 komt. De Russen rukken op. Hij houdt de vorderingen bij. September 1944 zorgt voor paniek onder de Duitsers, de geallieerden komen Nederland binnen. Maar het wordt een tijd van energiebesparing en slechte voedselvoorziening. Er zijn razzia's en geallieerde bombardementen op Nederland. De havens worden door de Duitsers gesloopt. Hij viert zijn 25-jarig ambtsjubileum. In oktober 1944 brandt Putten. In Amsterdam is soms geen stroom meer. Water en gas worden afgesloten. Er rijden geen trams. Hij gaat vroeg naar bed. Hij eet van de Centrale Keuken. November wordt zijn telefoon afgesloten. 1945. Hij vertelt veel over de gebeurtenissen in de stad. Er is bijna geen brandstof, ze zitten in het donker in de kou. De poes, waarvoor geen eten meer is. wordt afgemaakt. Onderlinge hulp is groot. Van bekenden krijgen ze voedsel. Hij eet eten alleen erwten en bonen, raapt sintels en zaagt hout. In april wordt het Oosten van Nederland bevrijd. Amsterdam is pas in mei 1945 aan de beurt. Hij blijft nog tot augustus 1945 vertellen over de ontwikkelingen na de bevrijding.
    Datum beschrijving:
    januari 2012
    Illustratie:
    Gekleurde confetti die door Engelse vliegtuigen is uitgeworpen boven Amsterdam.
    Records 101 t/m 200
    Records 201 t/m 300
    Records 301 t/m 400
    Records 401 t/m 500
    Records 501 t/m 600
    Records 601 t/m 700
    Records 701 t/m 800
    Records 801 t/m 900
    Records 901 t/m 1000
    Records 1001 t/m 1100
    Records 1101 t/m 1200
    Records 1201 t/m 1300
    Records 1301 t/m 1400
    Records 1401 t/m 1500
    Records 1501 t/m 1600
    Records 1601 t/m 1627
    Kenmerken
    over het archief:
    Direct na de bevrijding is het NIOD begonnen met het verzamelen van dagboeken en andere egodocumenten. Inmiddels bestaat de collectie uit ruim 1350 exemplaren, die óf in origineel óf in fotokopie aanwezig zijn.
    Beschrijving:
    Een aantal dagboeken is in de loop der jaren gepubliceerd (zie de rubriek Literatuur en verwante collecties). Een deel van de collectie is gebruikt voor het samenstellen van de bloemlezing "Dagboekfragmenten 1940-1945" (1954). Veertien dagboeken die door kinderen zijn geschreven, zijn gebruikt voor het jeugdboek "Oorlog in inkt" (2020).
    Openbaarheid:
    Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
    Omvang:
    38 meter (2096 inventarisnummers)
    Status:
    NIOD-KNAW collectie
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS