Uw zoekacties: Europese dagboeken en egodocumenten
x244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
    Zoektips!

    Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

    • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
    • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
    • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

    Meer zoektips vindt u hier.

    beacon
     
     
    Openbaarheid
    De collectie is in grotendeels beperkt openbaar en is slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, is ter plekke bij balie van de studiezaal van het NIOD een archiefverklaring verkrijgbaar. Direct na ondertekening kunt u de stukken aanvragen en inzien.

    Een aantal dagboeken is volledig openbaar omdat de auteur of diens nabestaanden toestemming hebben gegeven voor publicatie. Dit is vermeld bij de betreffende dagboeken.

    Vanwege de bescherming van de privacy zijn van sommige dagboekauteurs alleen de initialen vermeld. Dagboekauteurs van wie de naam niet bekend is, zijn vermeld als "anoniem".

    Dagboek 1642 kan tot 1 januari 2028 slechts ingezien worden na schriftelijke toestemming van de de schenker.

    Dagboek 1832 is tot 1 januari 2026 in het geheel niet raadpleegbaar.
    Inleiding
    titel archief
    archiefvormer
    omvang
    citeer en aanvraaginstructie
    periode van ontstaan
    aard van de archiefbestanddelen
    ordening van de archiefbestanddelen
    selectie, vernietiging en bewerking
    aanvullingen
    wettelijke status
    reproductiebeperkingen
    taal van de archiefbescheiden
    materiële staat
    bewerking
    Geschiedenis
    "Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig: een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland, [...] toespraken van een predikant" *  .
    Met deze woorden riep G. Bolkestein, minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van de Nederlandse regering in ballingschap, de luisteraars in bezet Nederland op hun alledaagse belevenissen op papier vast te leggen. In de avonduitzending van Radio Oranje van dinsdag 28 maart 1944 kondigde hij de samenstelling van een "groot, waarlijk nationaal werk" aan. Met zijn oproep legde Bolkestein de fundamenten voor de Collectie Dagboeken en Egodocumenten van het NIOD.
    Eén van de velen die Bolkestein's oproep hoorden, was een jong joods meisje dat op een zolder aan de Amsterdamse Prinsengracht ondergedoken zat. Het dagboek van Anne Frank zou onder de titel "Het Achterhuis" uitgroeien tot het bekendste egodocument uit de bezettingsperiode. Maar ook honderden anderen tekenden hun alledaagse belevenissen op: huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, gevangenen en scholieren.
    "...natuurlijk stormden ze allemaal meteen op mijn dagboek af".
    Daags na Bolkesteins radiotoespraak stelde Anne Frank zich al voor hoe het zou zijn als ze een roman over het Achterhuis kon schrijven, "aan de titel alleen zouden de mensen denken, dat het een detective-roman was". De scan is gemaakt uit het facsimile van het dagboek.
    Erfgoedstuk
    Meteen na haar oprichting begon het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) met het verzamelen van hun dagboeken. Vanaf december 1945 werd de Nederlandse bevolking via radio-uitzendingen opgeroepen dagboeken ter beschikking te stellen aan het RIOD. Het vergaren van deze geschriften was belangrijk omdat "de onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen.
    Aldus verwierf het RIOD honderden dagboeken. Elk dagboek waarvan verwacht werd dat het "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn", werd gekopieerd waarna de eigenaar het origineel desgewenst weer terug kreeg. Ingezonden dagboeken waaruit een minder sterk historisch belang sprak, werden geretourneerd zonder te zijn vermenigvuldigd.
    In de tweede helft van 1947 kregen de dagboekauteurs een vragenformulier toegezonden waarin zij hun persoonlijke achtergrond konden schetsen. De toenmalige chef van het RIOD, drs. L. de Jong voorzag dat “de latere lezer der fotocopieën zeer zeker voor de persoon van de schrijver of schrijfster grote belangstelling zou hebben”.

    Het NIOD beschikt over 485 ingevulde vragenformulieren, die in archief 783 zijn ondergebracht.
    In 1949 werden de belangwekkendste dagboeken geanalyseerd zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Analyses van niet-aanwezige dagboeken vermelden de reden waarom een dagboek niet is vermenigvuldigd. De in totaal 955 gestencilde dagboekanalyses bevinden zich in archief 784. In een aparte doos zijn enkele originele analyses bewaard gebleven. Met het oog op de uitgave van een bronnenpublicatie maakte een medewerkster van het Instituut, mevrouw dr. R.S. Zimmerman-Wolf, een selectie uit de dagboeken. Nadat zij zich uit het project had teruggetrokken, voltooide mevrouw drs. T.M. Sjenitzer-van Leening de werkzaamheden. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal.
    Veel dagboekbeschrijvingen zijn gemaakt in de jaren vijftig en ademen de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen over de oorlogsjaren.
    Literatuur, verwante collecties en media
    Literatuur over oorlogsdagboeken en egodocumenten
    De collectie dagboeken van het NIOD in de media
    Gepubliceerde dagboeken uit de NIOD-collectie
    Verwante archieven
    Digitale dagboeken
    Volledig digitaal beschikbaar zijn de dagboeknummers 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 16, 19, 20, 22, 24, 25, 40, 41, 44, 56, 57, 75, 77, 81, 85, 88, 92, 100, 102, 126, 127, 129, 135, 143, 153, 162, 166, 167, 183, 187, 191, 193, 197, 198, 205, 207, 208, 209, 214, 215, 217, 219, 223, 230, 231, 232, 237, 245, 250, 251, 252, 253, 267, 270, 286, 301, 303, 306, 308, 315, 320, 332, 333, 336, 350, 351, 360, 362, 369, 370, 379, 382, 387, 397, 399, 403, 411, 414, 418, 419, 423, 425, 426, 427, 429, 430, 432, 440, 463, 465, 470, 475, 478, 479, 480, 490, 504, 507, 508, 511, 513, 516, 519, 526, 530, 547, 560, 572, 573, 574, 575, 579, 582, 586, 588, 590, 597, 615, 616, 619, 631, 642, 649, 668, 696, 704, 711, 716, 721, 722, 724, 730, 734, 736, 737, 739, 743, 744, 751, 752, 764, 768, 769, 776, 804, 810, 825, 837, 840, 842, 850, 860, 871, 877, 878, 883, 887, 888, 898, 909, 920, 921, 922, 928, 937, 953, 957, 965, 968, 973, 985, 986, 987, 990, 993, 994, 1010, 1017, 1019, 1021, 1039, 1040, 1045, 1052, 1062, 1067, 1071, 1095, 1164, 1197, 1245, 1279, 1296, 1304, 1328, 1338, 1342, 1346, 1349, 1359, 1384, 1399, 1400, 1419, 1436, 1454, 1457, 1458, 1461, 1462, 1464, 1468, 1469, 1471, 1474, 1475, 1477, 1480, 1484, 1487, 1488, 1489, 1490, 1491, 1495, 1496, 1497, 1499, 1502, 1504, 1505, 1508, 1509, 1510, 1511, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1527, 1528, 1530, 1531, 1533, 1534, 1536, 1543, 1544, 1552, 1554, 1555, 1559, 1560, 1564, 1569, 1572, 1577, 1584, 1587, 1593, 1605, 1611, 1614, 1619, 1623, 1626, 1628, 1657, 1700, 1701, 1778, 1807, 1808, 1816, 1827, 1841, 1845, 1876, 1890, 1902, 1903, 1907, 1913, 1915, 1917, 1919, 1920, 1942, 1949, 1954, 1957, 1958, 1961, 1966, 1973, 1975, 1979, 1980, 1986, 1987, 1992, 1999, 2003, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2016, 2023, 2026, 2027, 2030, 2034, 2036, 2038, 2039, 2042, 2043, 2045, 2050, 2051, 2055, 2058, 2059, 2060, 2062, 2067 en 2069.
    Hiervan zijn de dagboeknummers 3, 5, 7, 16, 20, 22, 24, 25, 41, 44, 56, 75, 81, 85, 88, 102, 129, 142, 143, 166, 167, 187, 191, 196, 197, 198, 207, 209, 211, 245, 250, 251, 263, 267, 270, 296, 303, 320, 336, 350, 351, 362, 369, 370, 389, 399, 412, 414, 419, 423, 424, 429, 432, 440, 460, 463, 470, 478, 479, 480, 490, 572, 573, 575, 579, 586, 597, 642, 649, 704, 711, 722, 730, 734, 736, 737, 739, 764, 860, 871, 877, 887, 888, 898, 931, 955, 963, 965, 968, 1010, 1164, 1197, 1245, 1279, 1458, 1461, 1462, 1464, 1469, 1477, 1487, 1490, 1497, 1505, 1508, 1509, 1510, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1528, 1534, 1543, 1544, 1552, 1554, 1559, 1560, 1562, 1564, 1577, 1584, 1593, 1605, 1611, 1841, 1954 en 1966 bovendien volledig getranscribeerd en woordelijk doorzoekbaar.

    De website Geheugen van Nederland toont een groot deel van deze dagboeken, aangevuld met nog eens honderden dagboeken die bij andere archiefinstellingen worden bewaard.
    Inventaris
    aanvraaginstructie
    Dagboeken uit deze collectie kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd
    onder vermelding van: collectie 244, inv.no. ...
    Het inventarisnummer is vermeld links naast de beschrijving van de stukken
    1623 Anoniem i
    244 Europese dagboeken en egodocumenten
    Inventaris
    1623
    Anoniem
    Auteur:
    Anoniem
    Titel:
    Herinnering aan mijn gevangenschap, 29 april 1943 - 3 mei 1945
    Openbaarheid:
    Volledig openbaar
    Vorm:
    Verslag (op doorslagpapier getypte tekst)
    Omvang:
    52 pagina' s
    Periodisering:
    29 april 1943 - 3 mei 1945
    Periode van ontstaan:
    later
    Localisering:
    Heemstede ?, Amsterdam (gevangenis Euterpestraat), Vught, Oranienburg, Sachsenhausen, tocht via Schwerin, Belau ?, Hagenau, Lüneburg, Gronau, Enschede en Lochem
    Taal:
    Nederlands
    Inhoud:
    De auteur vertelt dat hij is opgepakt omdat hij onderduikers heeft geholpen en illegaal werk heeft verricht. Hij wordt verhoord in de Euterpestraat in Amsterdam, waar alle bezittingen hem worden afgenomen. Met celgenoten doet hij woordspelletjes om de tijd te doden. Thuis moet hij nog een keer de bezittingen van Joden aanwijzen. Hij verricht graafwerk bij Schiphol. Hier wordt hij opgedreven en mishandeld en eet uit roestige verfblikjes. Met Pinksteren 1943 komen pakjes van huis. Via de waszak krijgt hij een bijbel en verzendt hij brieven. Op 21 juli 1943 krijgt hij zijn eigen koffertje met spullen terug en gaat hij onder bewaking op transport naar Vught. Daar volgt inschrijving, een bad en ontluizing. Zijn bezittingen moet hij afgeven en hij krijgt gestreepte gevangeniskleding. Hij staat vroeg op en iedere dag is appèl. Na het avondappel wordt hij gedwongen oefeningen te doen. Hij saboteert bij het graafwerk. Het eten is voldoende. Hij werkt daarna bij de radio's op de Philipsfabrieken. Stiekem testen ze de Engelse zender. Hij krijgt pakjes van huis. Meegenomen radio-onderdelen worden gebruikt om kooktoestellen mee te maken. De kapo's misdragen zich, worden dronken en vergrijpen zich aan de vrouwen. Zondags moet hij stenen sjouwen of graven. Tegen de kou krijgt hij kleren van thuis. Hij vertelt dat hij op een drukkerij heeft moeten meewerken aan een vervalsing van het blad Trouw. Zijn behuizing wordt dan een kamer voor elf man met eigen bed. Er is centrale verwarming en hij heeft nu een betere behandeling. Hij ergert zich aan de sexuele fantasieën van de mannen over vrouwen. De gevangenen van Scheveningen worden mei 1944 verplaatst naar Vught. Hij vertelt over het opsluiten van teveel vrouwen op één plek, waardoor doden vallen. Na verhuizing blijft hij bij de drukkerij werken en zijn behandeling blijft uitzonderlijk goed. Hij fantaseert veel over het verleden.
    Inhoud vervolg:
    Medewerkers van Trouw worden ter dood veroordeeld en joden worden op transport gesteld. Ondertussen naderen de geallieerde legers. Er worden mensen in het kamp vermoord. Hij keert weer terug in het Lager. Het hele kamp moet september 1944 weg. Per trein gaan ze richting Duitsland en via Osnabrück en arriveren ze in Oranienburg bij Berlijn. Hij wordt ondergebracht in houten barakken, ontluisd en moet bezittingen inleveren. Hij werkt bij de Heinkelfabrieken. De verhouding tussen de mensen is slecht. Na stenensjouwer wordt hij electriciën en werkt aan vliegtuigen, waar hij saboteert. Bij blokoudsten constateert hij homosexualiteit. Vervolgens werkt hij bij de administratie. Kerstviering 1944 wordt onderbroken door granaatvuur. Hij reist dagelijks een lange afstand naar de "Klinker" en werkt in een kantoor bij een uitgebreid beschreven grote vieze werkplaats. Hij noteert bestellingen. De verhouding met de Polen is moeilijk. Bij luchtalarm 's nachts schuilen ze in het bos. 14 Dagen zit hij tijdens bombardementen in een oud Lager bij de "Klinker". Per trein gaat hij naar Sachsenhausen. Hij geeft zich weer op als electriciën. Hij leeft enkel op brood en soep. Eénmaal komt er een pakket uit Zweden. Iedere dag is er luchtalarm en ze worden ook getroffen door een bombardement. 21 April gaan ze lopend op transport. Verzwakte mensen worden doodgeschoten. In schuren op stro of buiten wordt geslapen. De vijfde dag komt hij in een bos bij Belau, waar al andere transporten zijn aangekomen. Er zijn bombardementen tijdens de verdere tocht. Na een paar dagen lopen merken ze dat ze door bevrijd gebied komen in de buurt van Schwerin. Er zijn Amerikanen, van wie ze eten krijgen. Ze gaan eerst per trein, dan verder op een vrachtauto via Hagenau en Lüneburg naar Nederland en passeren bij Gronau de grens. Aangekomen in Enschede volgt ontluizing, een wasbeurt en identificatie. Opgenomen in een ziekenhuis in Lochem ziet hij vrouw en kind terug.
    NB:
    Het manuscript is zeer slecht leesbaar. Veel is later verbeterd en veranderd.
    Datum beschrijving:
    februari 2009
    Illustratie:
    geen

    Ga

    Ga
    Records 101 t/m 200
    Records 201 t/m 300
    Records 301 t/m 400
    Records 401 t/m 500
    Records 501 t/m 600
    Records 601 t/m 700
    Records 701 t/m 800
    Records 801 t/m 900
    Records 901 t/m 1000
    Records 1001 t/m 1100
    Records 1101 t/m 1200
    Records 1201 t/m 1300
    Records 1301 t/m 1400
    Records 1401 t/m 1500
    Records 1501 t/m 1600
    Records 1601 t/m 1627
    Kenmerken
    over het archief:
    Direct na de bevrijding is het NIOD begonnen met het verzamelen van dagboeken en andere egodocumenten. Inmiddels bestaat de collectie uit ruim 1350 exemplaren, die óf in origineel óf in fotokopie aanwezig zijn.
    Beschrijving:
    Een aantal dagboeken is in de loop der jaren gepubliceerd (zie de rubriek Literatuur en verwante collecties). Een deel van de collectie is gebruikt voor het samenstellen van de bloemlezing "Dagboekfragmenten 1940-1945" (1954). Veertien dagboeken die door kinderen zijn geschreven, zijn gebruikt voor het jeugdboek "Oorlog in inkt" (2020).
    Openbaarheid:
    Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
    Omvang:
    38 meter (2096 inventarisnummers)
    Status:
    NIOD-KNAW collectie
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS