Uw zoekacties: Vrij Nederland
x185a Vrij Nederland ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    185a Vrij Nederland ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
    Zoektips!

    Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

    • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
    • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
    • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

    Meer zoektips vindt u hier.

     
     
    Openbaarheid
    Het archief is in zijn geheel openbaar.
    Inleiding
    Op 31 augustus 1940 verscheen het eerste nummer van het illegale blad Vrij Nederland, een initiatief van een groepje jonge mensen dat de schoolbanken nog maar nauwelijks was ontgroeid. De oplage bedroeg 130 gestencilde exemplaren. In december 1941 verscheen het blad voor het eerst in gedrukte vorm in een oplage van 6000 exemplaren. Rond die tijd werd het blad door de Sicherheitsdienst al aangemerkt als de 'weitverbreiteste und gefährlichste Hetzschrift' die in Nederland circuleerde. Die gevreesde reputatie nam daarna alleen maar toe. VN groeide uit tot een van de grootste en gezaghebbendste illegale bladen.
    Voor een belangrijk deel was dat het werk van de onderwijzer, dichter, schrijver en verzetsman H.M. van Randwijk (9 november 1909-13 mei 1966). Hij nam eind 1941 het hoofdredacteurschap op zich nadat omvangrijke arrestaties Vrij Nederland aan de rand van de afgrond hadden gebracht. Juist omdat de geschiedenis van VN en die van Van Randwijk in een cruciale periode grotendeels samenvallen, is zijn persoonlijk archief ondergebracht bij dat van het blad.
    Een breekpunt in de oorlogsgeschiedenis van Vrij Nederland vormde een splitsing van de groep die begin 1943 leidde tot de oprichting van Trouw. Naast ontevredenheid over Van Randwijks toenemende links-politieke koers was zijn streven naar een gecentraliseerde leiding van de illegale organisatie ter vergroting van de veiligheid voor sommigen een onaanvaardbare beknotting van hun autonomie. Pas na het vertrek van de 'dissidenten' kreeg Van Randwijk de gelegenheid de strak geleide organisatie op te bouwen die hem voor ogen stond. Zijn behoefte aan regie en ordening leidde behalve tot een stroom van -vaak schriftelijke- aanwijzingen aan zijn medewerkers, tot de noodzaak veel op papier vast te leggen en op te slaan.
    De neerslag daarvan is te vinden in een archief dat door zijn volledigheid en omvang het predikaat 'uniek' verdient. Daardoor is het niet alleen van groot belang voor de geschiedschrijving van Vrij Nederland, maar ook voor die van de Nederlandse illegale pers en de (progressieve) illegaliteit als geheel.
    Van Randwijk en de zijnen zagen hun verzetsblad echter ook als wegbereider van grootscheepse maatschappelijke hervormingen na de bevrijding. Om daaraan te kunnen bijdragen werd besloten tot voortzetting van Vrij Nederland na de oorlog. Er kwam een Stichting "Vrij Nederland", die niet alleen een weekblad uitgaf, maar die ook een vormingscentrum en een uitgeverij beheerde om de idealen uit de bezettingstijd gestalte te geven. In 1952 moest echter worden erkend dat de stichting niet langer levensvatbaar was; om die reden was Van Randwijk al vertrokken. Het archief van de Stichting "Vrij Nederland" is eveneens in deze inventaris opgenomen omdat het organisch samenhangt met de geschiedenis van het illegale blad.
    De verdere carrière van H.M. van Randwijk, die vanuit dezelfde idealen die hem voor en tijdens de oorlog dreven, als uitgever, journalist en politicus na 1952 actief bleef, is te volgen in zijn persoonlijke archief.
    Michel Gruythuysen reconstrueerde het oorlogsarchief van Vrij Nederland, en hij ordende en beschreef het archief van zowel de Stichting "Vrij Nederland" als de collectie-Van Randwijk. Hij voorzag de inventaris tevens van overzichten, een uitgebreide index en een inleiding. Deze wordt voorafgegaan door een tot nog toe ongepubliceerd gebleven geschiedenis van het ontstaan van Vrij Nederland (periode 1940-1941). Auteurs zijn Paul Koedijk en Gerard Mulder, die H.M. van Randwijk. Een biografie (Amsterdam 1988) op hun naam hebben staan. Voor dit boek ontvingen zij in 1989 de Loe de Jong-prijs.
    De opzet en aanpak van de oorspronkelijke inventaris is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de begeleidingscommissie, bestaande uit Michel Gruythuysen, Paul Koedijk, Peter van der Maas en Erik Somers.

    Amsterdam, augustus 1995
    Geschiedenis
    I Het illegale Vrij Nederland
    II Vrij Nederland na de oorlog
    III Archief en archiefbewerking
    Inventaris
    Bijlagen
    Lijst van afkortingen
    Samenstelling van de leiding van Vrij Nederland [Centrale Leiding]
    Illegale periodieke uitgaven door Vrij Nederland verzorgd
    Illegale periodieke uitgaven verzorgd met medewerking van Vrij Nederland
    Archiefschema "documentatie-archief" illegaal Vrij Nederland
    Verschijningsdata van Vrij Nederland [landelijke uitgave]
    Literatuur en bronnen
    Specificaties van inventarisnummers
    6.1. Bijlage 1: specificatie van inventarisnummer 271
    6.2. Bijlage 2: specificatie van inventarisnummer 144
    6.3. Bijlage 3: specificatie van de inventarisnummers 490-497
    6.4. Bijlage 4 specificatie van inventarisnummers 73-79
    6.5. Bijlage 5: specificatie van inventarisnummer 128
    6.6. Bijlage 6: specificatie van de inventarisnummers 589, 591-592
    6.7. Bijlage 7: specificatie inventarisnummer 618, chronologisch geordend
    185a Vrij Nederland
    Specificaties van inventarisnummers
    6.7. Bijlage 7: specificatie inventarisnummer 618, chronologisch geordend
    ead-typering:
    odd
    Verslag van een bespreking met C. de Boer, bestuurslid van het Amsterdams Cultureel Centrum, 2 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met J. Kroese en W. van Namen over de voorbereidingen voor de tentoonstelling De Ondergedoken Camera, 2 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met J. Melchior over de maatschappelijke positie van oud-illegalen, 2 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met A. van Mook, secretaris van de Arbeidersjeugd Centrale (AJC), 3 januari 1946;
    Verslag van het bijwonen van een bijeenkomst over "Actieve Democratie", 5 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met W. Thomassen naar aanleiding van een artikel van Thomassen in Je Maintiendrai over de Nederlandse Volksbeweging (NVB), 10 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met dr. A.E. Morgan van het Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen over adult education, 11 januari 1946
    Verslag van een bespreking met dr. P.J. Bouman van het Nut van het Algemeen, 12 januari 1946;
    Verslag van een samenkomst van het Politieke Studiecentrum, 15 januari 1946
    Verslag van een vergadering met leiders van het Ons Huis-werk te Amsterdam, 17 januari 1946;
    Verslag van een onderhoud met S. Tas en mr. Hey, bestuurders van het Politieke Studiecentrum, 17 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met drs. J.C. van der Ploeg, secretaris van de Nederlandse Volksbeweging (NVB) over toekomstige samenwerking, 24 januari 1946;
    Verslag van een bijeenkomst van leiders van de Amsterdamse Jeugd Actie, 23 januari 1946;
    Verslag van een bijeenkomst over het christendom, 24 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met dr. B.H. de Jong van de Stichting 1940-1945 over de positie van oud-illegalen, 30 januari 1946;
    Verslag van een bespreking met M.E. Kluit, J. ten Have, mej. Van Aken en prof. Nolet over heroprichting van de Interkerkelijke Kring, 1 februari 1946;
    Verslag van bezoeken aan Deventer en Zwolle op 2 en 3 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met F.P. Tellegen over de positie van de katholieken in Nederland, 3 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met G. Ruygers over de positie van de katholieken in Nederland, 6 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met het dagelijks bestuur van de Arbeidersjeugd Centrale (AJC), 13 februari 1946;
    Verslag van een bezoek aan Rotterdam, Den Haag, Delft en Haarlem, 15-16 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met pastoor prof. Nolet over het werk van geestelijk-zedelijke aard voor oud-illegalen, 19 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met vertegenwoordigers van de Nederlandse Volksbeweging (NVB) over kadervorming en de eventuele uitgave van een maandblad, 26 februari 1946;
    Verslag van een bespreking met A. Voorhoeve en L. Havelaar van het Zuider Volkshuis te Rotterdam, 18 maart 1946;
    Verslag van een bespreking met G. Bos en J. Pront van het Nederlands Volksherstel (NVB), 18 maart 1946;
    Verslag van een bezoek aan De Horst (Kerk en Wereld), 8-9 april 1946;
    Verslag van een bezoek aan prof.dr. H. Kraemer over samenwerking tussen VN en de Nederlandse Volksbeweging (NVB), 18 april 1946;
    Verslag van een bespreking met loco-burgemeester Noordewier van Amersfoort over de mogelijkheden van VN te Amersfoort, 25 april 1946;
    Verslag van een voorjaarsconferentie van de Vrijzinnige Christelijke Studenten Bond, 29-30 april 1946;
    Verslag van een vergadering van doopsgezinde predikanten te Amsterdam, 1 mei 1946;
    Verslag van een bespreking over de tentoonstelling De Ondergedoken Camera, 1 mei 1946;
    Verslag van een bespreking met de leiding van de Volkshogeschool "De Zandhoeve" te Bergen, 6 mei 1946;
    Verslag van een bespreking met het werkcomité van VN te Den Haag, 8 mei 1946;
    Verslag van een bespreking met mr. G.E. van Walsum, voorzitter van de Nederlandse Volksbeweging (NVB), 8 mei 1946;
    Verslagen van besprekingen met W. Drees, minister van Sociale Zaken en M. Kohnstamm, secretaris van de Koningin, over de havenstakingen en de daarmee samenhangende erkenning van de Eenheidsvakcentrale (EVC), 1946;
    Verslag van een onderhoud met (..) Dankaart van het Cultuurcentrum over filmvoorstellingen en culturele manifestaties in samenwerking met het Vormingscentrum VN, 24 juni 1946;
    Verslag van een bespreking met (..) Hennink, bestuurder van de Eenheidsvakcentrale over de wenselijkheid van vormingscursussen ten behoeve van bestuursleden en vakbondsleden, 25 juni 1946;
    Verslagen van besprekingen met vertegenwoordigers van de Noord-Hollandse voormalige illegale pers over de bundeling van de lokale oud-illegale pers om sterker te staan tegenover de oude vooroorlogse pers, 1946;
    Nadere berekeningen van de verkiezingsuitslagen (1946), rapport, z.d.
    Relaas van een oorlogsvrijwilliger, opgetekend verslag, z.d.
    Verslag van een bespreking met vertegenwoordigers van het "Nederland Archief" over de tentoonstelling De Ondergedoken Camera, z.d.
    Plan voor vormingswerk onder oud-illegalen, notitie, z.d.
    Verslag van een bespreking met mr. H. Reinink, secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen over plannen tot oprichting van een Cultuurcentrum, z.d.
    6.8. Bijlage 8: specificatie van inventarisnummers 658-659
    Kenmerken
    Datering:
    1931-1970
    over het archief:
    Clandestiene krant, opgericht in juli 1940. Het eerste nummer verscheen rond 31 augustus 1940. Na een arrestatiegolf in het voorjaar van 1941 werd het blad voortgezet door onder meer H.M. van Randwijk (archief 186 d), mr. A.H. van Namen, dr. Gesina H.J. van der Molen, W.P. Speelman en H.P. Hos. Na een conflict eind 1942 maakten Speelman, Hos en Van der Molen zich los van Vrij Nederland en legden de grondslag voor het illegale blad Trouw.
    Openbaarheid:
    Volledig openbaar
    Omvang:
    6 meter (769 inventarisnummers)
    Status:
    NIOD-KNAW collectie
    Trefwoorden:
    Categorie:
    Zie ook
    Archiefvormer(s)::
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS