Dagboeken-NIOD ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
  • In het veld "auteur" zoekt u op naam van de dagboekauteur
  • In het veld "localisering" zoekt u naar de plaatsen waarover de dagboekauteurs schrijven.
  • In het veld "inhoud" zoekt u naar termen die voorkomen in de online-samenvattingen van de dagboeken.

Als u het veld "alle velden" invult, doorzoekt u het gehele bestand. U kunt de zoekresultaten beperken door in de velden achter "periode" specifieke jaartallen in te vullen.Een overzicht van alle dagboeken kunt u oproepen door hier te klikken.


Tijdens de bezettingsjaren vertrouwden honderden mensen hun alledaagse belevenissen toe aan het papier. Vanuit Londen riep Radio Oranje de Nederlandse bevolking op een dagboek bij te houden. Deze geschriften vormen een rijke historische bron omdat de gebeurtenissen en ervaringen uit de eerste hand opgetekend zijn. Het NIOD beschikt over ruim duizend dagboeken van onder meer huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, scholieren en gevangenen.

Meteen na haar oprichting begon het toenmalige Rijksbureau voor Oorlogsdocumentatie met het verzamelen van dagboeken. Vanaf december 1945 verzocht Lou de Jong in radio-uitzendingen om dagboeken ter beschikking te stellen. Het vergaren van deze egodocumenten was belangrijk omdat "de vaak onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen. Zo verwierf het RIOD honderden dagboeken die elk "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn".

In 1949 werden de dagboeken geanalyseerd en beschreven, zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal van het NIOD. De helft van de dagboekbeschrijvingen is gemaakt in de jaren vijftig en ademt de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen. Sinds 10 jaar worden de dagboeken beschreven door Marian Ros.

De dagboeken zelf zijn in te zien in de studiezaal van het NIOD. Vanwege het vaak persoonlijke karakter van de dagboeken is de collectie beperkt openbaar. In de praktijk betekent dit dat de dagboeken pas gelezen kunnen worden na het tekenen van een verklaring waarin is vastgelegd hoe de bescherming van de privacy gewaarborgd moet worden.

Door leestekens in uw zoekopdracht te gebruiken, zoekt u specifieker of juist breder:

  • Gebruik een vraagteken (?) om één letter te vervangen.
  • Gebruik een sterretje (*) om meer letters te vervangen.
  • Gebruik een dollarteken ($) voor uw zoekterm voor resultaten die op elkaar lijken.
  • Gebruik een minteken (-) om zoektermen uit te sluiten.
  • Gebruik een Dubbele aanhalingstekens (" ") aan het begin en einde van uw zoektermen om naar de exacte combinatie van woirden te zoeken.

Voorbeelden van het gebruik van deze leestekens en meer zoektips vindt u hier.

beacon
 
 
244 Europese dagboeken en egodocumenten
Erfgoedstuk
Inventaris
Dagboek
424 Hartstra, H.
Auteur:
Hartstra, H.
Vorm:
Egodocument (fotokopie van handschrift; in 2 ex.)
Omvang:
~ 64 pagina´s
Taal:
Nederlands
Periodisering:
september 1944 - april 1945
Localisering:
Hengelo (0), Gronau
Inhoud:
De schrijver is arts, internist; plm. 40 jaar oud. Zijn dagboek geeft elementen van een algemeen oorlogsdagboek, motieven uit het dagelijks leven (o.a. iets over zijn werk), plaatselijk nieuws, o.a. beschrijving van bombardementen. Met een collega maakt hij in zijn kwaliteit van arts enkele tochten naar gedeporteerde arbeiders in Gronau. Zij nemen pakketten en brieven daarheen mee, en weten enkele gedeporteerden mee terug te krijgen. - Eerst werd het dagboek zeer geregeld bijgehouden, later met grote tussenpozen (waarna telkens de voornaamste gebeurtenissen in terugblik werden vermeld), omdat het dagboek van tijd tot tijd verborgen moest worden. Enkele toevoegingen (over "verboden" zaken) dateren van na de oorlog. - Zelf sloeg de schrijver de waarde van zijn dagboek niet hoog aan; hij meende dat hij slechts feiten kon weergeven, geen emotie uitdrukken. In gereserveerde, maar daardoor juist treffende vorm is deze echter uitnemend tot uitdrukking gekomen
Inhoud vervolg:
Hendrikus (Henk) Hartstra werd geboren op 24 januari 1904 in Dordrecht. Hij was getrouwd met H.R. (Jet) Loeff (1908) en woonde in de periode dat hij zijn dagboek bijhield aan de Vijverlaan 6 in Hengelo. Als internist was Hartstra directeur van het Algemeen Ziekenhuis te Hengelo. Tevens was hij voorzitter van plaatselijke afdeling van het "Groene Kruis". Op 13 juli 1942 werd Hartstra als gijzelaar naar Haaren overgebracht.

Voor over bekend komen de volgende broers, zussen en andere familieleden voor in het dagboek: Goos x Truus Leni en Goos jr.; Gerrit x Lena en zoon Goos; Ans x Ab; Jan x Jo, Co x Klaas, Wim x Wil en hun kinderen Fiebep en Sjoerd (dit laatste gezin wonen in bij H. Hartstra in Hengelo); Fien.

Artsen in Twente die in het dagboek genoemd worden: P. Ruitinga, A.D. Bruin, districts-schoolarts te Hengelo, P.C. Borst, Ron v.d. Berg, Zonnevylle, Lotgering, Vos, v.d. Laan (Delden), Verhagen, Wim Stomps, Heeringa, Buis jr., Steenmeijer, Romijn (Markelo).
NB:
Het dagboek van Hartstra is uitgegeven onder de titel "Dagboek: van 21 september 1944 tot en met 4 april 1945" (Hengelo 1985). Daarnaast bestaat er een door hem zelf uitgegeven "Familieboek Hartstra: Brievenverzameling van de familieleden uit de periode september 1944 tot mei 1945" (Hengelo 1991). Van zijn hand verscheen in het 26e Jaarboek Twente "Het verzet van het Groene Kruis te Hengelo in de bezettingsjaren" (Oldenzaal 1987 blz. 73-80). Over Hartstra is geschreven door W.Y. Sijtsema in "De oorlogsjaren van een Hengelose dokterstas: 1940-1945" (Enschede 1995)
Illustratie:
Verslag over het verzet van dr. H. Hartstra tegen de benoeming van NSB'ers in het bestuur van de Hengelose afdeling van "Het Groene Kruis".
Openbaarheid:
Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.
Ga naar dit stuk:
Hartstra, H.
Zie ook:
Organisatie: NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
laatste wijziging 12-11-2025
1 gedigitaliseerd