Uw zoekacties: Canisvlietpolder, 1791-1965
x3738 Canisvlietpolder, 1791-1965 ( Zeeuws Archief )

Hulp bij uw onderzoek.
De informatie in deze website is zeer divers en bedoeld voor mensen met een belangstelling voor historisch of genealogisch onderzoek.
Wij trachten de informatie zo eenvoudig mogelijk te houden, maar beseffen ook dat de aard van de informatie soms wel enige studie of historische inzicht vereist.

Zoeken en bladeren

  • Bladeren
    De meest eenvoudige manier van werken is het zoeken te starten zonder zoekterm. U kunt dan bladeren door alle aanwezige toegangen.
  • Eenvoudig zoeken
    Wilt u een specifieker resultaat dan adviseren wij u te starten met één zoekterm. Het resultaat dat u krijgt voldoet aan de zoekterm. U kunt het resultaat verder verkleinen door meerdere zoektermen op te geven.
  • Uitgebreid zoeken
    Kiest u voor uitgebreid zoeken dan kunt u afhankelijk van de situatie meerdere zoekvelden invullen, waarna het resultaat zal voldoen aan de specifieke zoekactie. In iedere veld kunnen meerdere zoektermen worden ingevuld.
  • Zoektermen combineren
    Zoektermen worden gecombineerd De zoekfunctie voegt automatisch "en" toe tussen de verschillende zoekmogelijkheden die worden gebruikt. Zo kunnen 'zoeken met alle woorden' en 'zoeken met één van de woorden' worden gecombineerd.
  • Booleaanse operatoren
    Normaal worden meerdere zoektermen altijd gecombineerd met AND. U kunt bij het zoeken in een zoekveld ook gebruik maken van de Booleaanse operatoren: NOT en OR. De zoekacties met NOT beperken het zoekresultaat, terwijl OR veel meer resultaten oplevert.
    OR wordt vooral geadviseerd bij een bekende variatie op de schrijfwijze, bijvoorbeeld:
    - Den Haag OR ’s-Gravenhage
    - Vereeniging OR Vereniging
  • Woordcombinatie
    Wilt u zoeken met een woordcombinatie in een vaste volgorde (bijv. Vereniging tot behoud van natuurmonumenten), zet deze woorden dan "tussen aanhalingstekens".

Verfijnen
In de meeste gevallen zal naast het zoekresultaat een mogelijkheid tot verfijnen worden aangeboden. Verfijnen kan bijvoorbeeld op materiaalsoort, maar in andere gevallen op plaats en straat. Dit is afhankelijk van het archiefmateriaal dat geselecteerd is.

Sorteren
De resultaten staan gesorteerd in een standaard sortering. Dit kan per toegang verschillend zijn. In de meeste gevallen kan voor een andere sortering worden gekozen.

Digitaliseren op verzoek
Zie http://www.zeeuwsarchief.nl/over-ons/tarieven

3738 Canisvlietpolder, 1791-1965 ( Zeeuws Archief )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
 
 
Inleiding
Deze polder bestaat uit de Canisvliet-binnenpolder, de Canisvliet-buiten-polder en de Lippenspolder.
Ligging : Gemeente Sas van Gent en Axel (tot de herindeling in 1970 in de voormalige gemeenten Axel en Westdorpe)
Kadastrale grootte : totaal : 1552.30.58 ha.
Canisvliet-binnen: 1187.02.94 ha.
Canisvliet-buiten: 332.20.72 ha.
Lippens : 42.90.74 ha.
Belastbare oppervlakte : 1474.10.40 ha.
Hoogteligging : Canisvliet-binnen: 1,4 M. tot 2,4 M. + N.A.P.
Canisvliet-buiten: 1,1 M. tot 1,8 M. + N.A.P.
Lippens : 1,6 M. + N.A.P.
Bedijkt : Canisvliet-binnen: 1652 en 1787
Canisvliet-buiten: 1790
Lippens : 1698.
Na de Vrede van Munster (1648) kon men in 1650 overgaan tot herstel van de schade ontstaan door het beleg van de vesting Sas van Gent in 1644. Tijdens het beleg hadden de Spanjaarden de polders rondom de vesting onder water gezet.
Canisvliet was een schorrengebied, dat vele malen inundeerde door stormvloeden. Op 23 april 1650 werd aan de commandant van de vesting Sas van Gent, kapitein Caspar de Mauregnault, octrooi verleend om Canisvliet te bedijken tot aan het fort Sint Eloy ter grootte van ongeveer 2000 gemeten. De werkzaamheden vonden plaats in het jaar 1652, nadat de Spaanse koning zijn toestemming had gegeven. Dat was zo geregeld omdat de nabijgelegen polders Sint Franciscus, Sint Bernhard en Sint Eloy niet gelegen waren in het voormalige Staats-Vlaanderen. Deze polders waren rechthebbende van de schorren van Canisvliet. Het Spaanse octrooi voorzag in een vergroting van de bedijking tot aan het fort Sint Marcus. Herfst 1653 begaf de dijk bij het fort het tijdens een zware storm. In januari 1654 werd een gewijzigd octrooi verleend. * 
In 1672 werd de polder onder water gezet om de vesting Sas van Gent te beschermen tegen de oprukkende Franse troepen. Na afloop van de oorlog met Frankrijk £n 1678 werden er nauwelijk herstelwerkzaamheden verricht; de Canisvlietforten werden geslecht. Om die reden was de polder een makkelijke prooi voor de stormvloed van 1682. In 1690 liep de polder door zware oeverval in het kanaal van Axel weer onder water *  .
Zo was Canisvliet in de achttiende eeuw weer een gevaarlijk schorrengebied, gelegen tegen de grens van de Republiek met de Zuidelijke Nederlanden. Het gebied vormde geen effektieve buffer voor Sas van Gent. In 1745 werd de Eversdam dwars door de schorren aangelegd om te voorkomen dat de kreken zouden opdrogen *  . Bij de Franse inval in Staats-Vlaanderen in 1747, ten tijde van de Oostenrijkse Successieoorlog, werd Canisvliet gedeeltelijk onder water gezet. De Eversdam bleef gespaard *  . In 1784 werd de zeesluis bij Sas van Gent opengezet en de Eversdam bij het fort Zwartenhoek doorgestoken om het land te beschermen tegen de dreiging van de legers van keizer Jozef II, heer van de Oostenrijkse Nederlanden *  . Het bleek uit de bovengemelde voorvallen dat het inunderen van gebieden in Staats-Vlaanderen bij oorlog of oorlogsdreiging niet effektief was. Daarom besloot de Raad van State tot bedijking van de schorrengebieden. In 1784 begon men met de bedijkingswerkzaamheden van het gebied tussen Sas van Gent en Hulst onder toezicht van de Raad van State. Men bouwde eerst de Passluis ten oosten van Sas van Gent. Deze sluis diende voor de afwatering van het gebied. In 1787 werd het Sasse Gat in zijn geheel bedijkt en werd de Eversdam verhoogd tot winterdijk. Hierdoor ontstond de Canisvlietbinnenpolder. Het schorrengebied aan de andere kant van de Eversdam, de zogenaamde Varkensputten, werd bedijkt door de aanleg van de Liniedijk of Langeweg in 1790. Dit ging samen met de bedijking van de polder Beoosten en Bewesten Blij. Zo ontstond de Canisvlietbuitenpolder *  . In 1791 vond door de Raad van State de toewijzing plaats van de landen en tienden *  .
Samen met de kleine Lippenspolder-in 1698 bedijkt en genoemd naar het geslacht Lippens *  -werden de twee Canisvlietpolders onder één bestuur gebracht. Er werd ook een reglement opgesteld *  .
In de beginjaren van de polder vonden er nog enkele overstromingen plaats. Eind 1791 kwam het zeewater zelfs tot de huizen in Zelzate *  . In 1794 brak de Passluis door, waardoor de afwateringskanalen in de polder overstroomden. Door de aanleg van een vingerling werd de schade verholpen. Maar bij de komst van de Fransen in datzelfde jaar vluchtten de werklieden. De polder kon de financiële uitgaven voor deze werkzaamheden niet meer verhalen bij de Staten-Generaal en moest daarom een lening afsluiten *  . In 1795 werd de Eversdam hersteld. Het Jaar daarna werd daar een houten sluis aangelegd om de afwatering van de polder te kunnen waarborgen als de twee andere sluizen het zouden begeven *  .
Bij de stormvloed van 15 Januari 1808 overstroomde de polder wederom *  . Niet alleen in de periode vóór 1787 is het gebied van Canisvliet geteisterd geweest door oorlogen. Gedurende de Belgische Opstand in 1830/31 werden alle houten bruggen in de polder afgebroken door Defensie. Lege gronden werden onder water gezet. Er werden wel vier noodbruggen gelegd *  . De schadeloosstelling liet lang op zich wachten. Pas in 1845 ontving de polder een som van f 3150,-- *  . Bij de overeenkomst van Maastricht in 1843 inzake de grensscheiding met België werd in artikel 28 bepaald dat een gemengde commissie waken zou voor het onderhoud van de dijk van de polder met de Belgische polders Karnemelk en St. Franciscus *  . In 1944, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, moesten de bruggen, wegen, duikers en bomen het in de periode september/oktober ontgelden. In de jaren 1946-1949 werden daarom veel nieuwe bomen in de polder geplant *  .
De afwatering van de polder vond plaats in het Sasse Gat door middel van de sluis bij het Pas en in het Axelse Gat door middel van de sluis bij Zwartenhoek. De sluizen dienden ook voor de afwatering van de achtergelegen, Belgische polders. Ook de kreken speelden een belangrijke rol bij de afwatering, doordat zij het overtollige water konden opvangen. Al in 1785 was door het verdrag tussen de Republiek en keizer Jozef II van de Oostenrijkse Nederlanden geregeld dat de afwatering van de polders Karnemelk, Sint Franciscus en Sint Eloy zou plaatsvinden via de kreken van Canisvliet *  .
In 1817 nam de polder beide sluizen over van de Staat en breidde hun capaciteit uit *  . In 1819 werd de sluis bij Zwartenhoek vernieuwd *  . Door de opslibbing van het kanaal van Sas van Gent en het Axelse Gat slibten ook de sluizen dicht. In 1821 werd door het polderbestuur een commissie ingesteld, die de mogelijkheden zou onderzoeken van een suatie dwars door het land van Axel naar Terneuzen. Bij Koning Willem I werd een verzoek om verbetering van de afwatering ingediend *  .
Door de aanleg van het kanaal van Gent naar Terneuzen in 1825 verliep de afwatering via de Passluis in het kanaal en via de sluis bij Zwartenhoek in de Axelse Vlakte *  .
De sluizen bleven echter dichtslibben en in 1842 werd er een afwateringskanaal gegraven van de sluis bij Zwartenhoek tot in het kanaal van Gent naar Terneuzen bij Sluiskil *  . Tegen de mogelijkheid om mee toe doen aan de Oostelijke Rijkswaterleiding verzette de polder zich. Men vond de aanslag van 56 cent per bunder te hoog *  . Toch besloot men uiteindelijk mee te doen, ook omdat de polder Beoosten en Bewesten Blij-die ook via de sluis bij Zwartenhoek sueerde-meedeed *  .
In 1845 stond de polder het beheer van de Passluis af aan de Provincie Zeeland *  . De sluis werd omstreeks 1900 gesloopt *  .
De wegen in de polder werden gekenmerkt door hun hoogteligging ten opzichte van het drassige land. Ze werden al direkt in de jaren 1787/91 aangelegd. De Visschersverkorting, vanaf de Passluis recht naar het zuiden tot waar de kreek naar het oosten afboog en de Molenverkorting (Molenstraat), vanaf Westdorpe naar het zuiden tot in de Lippenspolder. Op de Eversdam werd ook een weg aangelegd *  . Ook op de Graaf Jansdijk-een dijk aangelegd in 1404-lag een weg. De Sasdijk, in 1790 aangelegd op de grens tussen de Axelse Sassing en Zwartenhoek was een hersteld stuk van deze oude dijk *  .
In de polder liggen drie kreken; in het westen de Grote of Canisvlietkreek, groot ca. 42 ha. en in het noorden de Molenkreek, tegen de Graaf Jansdijk aan in het zuiden de Zuiderkreek met vertakkingen in de Lippenspolder. De Canisvlietkreek wordt ook wel Hondskreek genoemd. De polder dankt hier in ieder geval zijn naam aan: canis is latijn voor hond *  . In 1963 werd deze kreek aan Staatsbosbeheer verkocht *  .
De aard van de polder is vrij, niet-waterkerend.
Vergelijking met de drie oude inventarissen uit 1875, 1882 en 1939 geeft aan dat er niet veel uit het archief is verdwenen. Wel ontbreken in de serie rekeningen de jaren 1879/80 tot 1905/06. Deze zijn, volgens een aantekening in de inventaris uit 1939, vermoedelijk verbrand *  . Voor de inventariatie besloeg het archief een lengte van 4 M. Na inventarisatie een selectie tot vernietiging bleef er 2,9 M. over.
Inventaris
Kenmerken
Andere namen:
Polder Canisvliet, Canisvliet-binnenpolder / Polder Canisvliet-binnen, Canisvliet-buitenpolder / Polder Canisvliet-buiten, Lippenspolder / Polder Lippens
Regio:
Midden Zeeuws-Vlaanderen
Toegankelijk:
Inventaris
Openbaarheid:
Geen beperkingen
Inzage:
Waterschap Scheldestromen, kantoor Terneuzen (op afspraak)
Jaar bewerking:
1989
Titel publicatie:
L.M. Hollestelle, ‘Inventaris van het archief van de polder Canisvliet, 1791-1965’, in: Gebundelde inventarissen van de archieven van de polders en waterschappen van het voormalige Waterschap Axeler Ambacht, 1595-1965 (Terneuzen : Waterschap De Drie Ambachten, 1989) 315-332
Collectie:
Waterschap Scheldestromen
Let op:
Dit archief is niet ter inzage bij het Zeeuws Archief maar bij Waterschap Scheldestromen, kantoor Terneuzen (op afspraak).
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS