Uw zoekacties: Gemeente Zwartsluis
x1366.5 Gemeente Zwartsluis ( Historisch Centrum Overijssel (HCO) )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

1366.5 Gemeente Zwartsluis ( Historisch Centrum Overijssel (HCO) )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
 
 
Inleiding
Korte geschiedenis van de gemeente * 
Burgemeester Derk de Koning werd in 1936 benoemd als opvolger van burgemeester G. Oprel. Voor Zwartsluis was Derk de Koning geen onbekende, want hij was sinds 1923 al secretaris en ontvanger der gemeente. De bevolking waardeerde hem zeer en een comité van afgevaardigden van plaatselijke groeperingen heeft zijn sollicitatie bij de commissaris der Koningin en de minister van Binnenlandse Zaken ondersteund. Met een onderbreking van 3 jaren tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft hij tot 1962 zijn ambt vervuld. Op 14 november werd hij ontslagen en kwam burgemeester G.I. Vooijs van Hasselt in zijn plaats. Op 17 april 1945 keerde burgemeester De Koning weer terug van zijn onderduikadres.
Een donkere periode in de geschiedenis van Zwartsluis was de oorlogsperiode. *  Op 16 april 1940 werd de staat van beleg in Zwartsluis afgekondigd. Op het gemeentehuis werd een Luchtwachtdienst ingesteld, waar burgers 's avonds en 's nachts een radiopost bemanden. *  Toen in de ochtend van de 10e mei duidelijk werd dat de Duitsers die nacht Nederland waren binnengevallen werd besloten de bruggen over de Grote Kolksluis en de Staphorstersluis op te blazen. De Duitsers namen hun intrek in de kleuterschool en de openbare lagere school. De mobiliteit was erg afgenomen, maar het leven in Zwartsluis hernam zijn loop. Drie dagen na het begin van de oorlog viel het eerste slachtoffer onder de bewoners van Zwartsluis. Het was Hermannus Steenbergen. Hij lag als schipper in militaire dienst met zijn schip in Groot Ammers bij Schoonhoven toen het schip, vol munitie, werd getroffen door een Duitse voltreffer. Het schip zonk, de munitie ontplofte niet, maar Hermannus en zijn knecht kwamen om. Steenbergen werd na een halfjaar geborgen uit zijn schip en begraven in Zwartsluis.
Voor hem werd op de begraafplaats een monument opgericht. *  Zoals overal in het land waren er ook in Zwartsluis inwoners die zich als sympathisant van de Duitsers opwierpen en inwoners die zich in het verzet begaven. Van de verzetsstrijders hebben enkele hun activiteiten met de dood moeten bekopen, zoals Toon Slurink en Jacobus de Goede, die later in Kampen woonde. Op zondag 8 oktober werden drie Nederlandse jongemannen uit Uden, Helmond en De Beemster gefusilleerd in Zwartsluis. Ook onder de Joden die in Zwartsluis woonden, vielen veel slachtoffers. Slecht de twee ondergedoken Joden haalden het einde van de oorlog, de anderen stierven in concentratiekampen. Ter nagedachtenis aan hen werd in 1984 voor de Joodse begraafplaats aan de Baanstraat een plaquette onthuld. * 
De verbindingen en het vervoer naar omliggende plaatsen verliep veelal niet zonder problemen. De stoomtram van Zwolle naar Blokzijl werd al in 1934 vervangen door bussen van N.V. Vervoersmaatschappij 'De Noordwesthoek". De opgeblazen bruggen werden na verloop van tijd vervangen door noodbruggen, maar de busmaatschappij kampte met weinig en gebrekkig materieel. Aanvankelijk werden er bussen met chauffeur gevorderd door de Nederlandse militaire overheid. Het gebrek aan olie en het inzetten van vervangende brandstof als turf, hout en kolen deed de bedrijfszekerheid afnemen. In september 1944 werden de busdiensten gestaakt. Bijzonder ingrijpend was de inundatie in het najaar van 1944. *  Grote gebieden in en rondom Zwartsluis stonden onder water. Veel inwoners konden alleen nog met bootjes hun woningen bereiken en woonden noodgedwongen op zolder.
Op 12 en 13 april kwamen de terugtrekkende Duitsers door Zwartsluis. De oorlog was verloren, maar toch kwam er voor de Sluzigers nog veel ellende bij. De Duitsers brachten twee schepen in de Kolksluis en één ervoor tot zinken en bliezen met zware springladingen de sluisdeuren en de brug op. Ook de bruggen in het Bosch en bij de Nieuwe Sluis moesten het ontgelden. Zaterdag 14 april leek de kust veilig en werd na vijf bange jaren de Nederlandse driekleur weer op de toren van de Hervormde kerk geplaatst. De zondag erna verschenen de Canadese bevrijders en was de oorlog voorbij.
De tijd van wederopbouw brak aan. De tijd was niet zo gunstig voor Zwartsluis. *  De ligging aan het water was jarenlang een groot voordeel, maar het verkeer en vervoer over de weg nam een enorme vlucht. Belangrijke doorgaande wegen kwamen niet langs of door Zwartsluis. De weg naar Blokzijl liep door het smalle Buitenkwartier, een bottleneck voor menig automobilist. In 1952 werd de weg om het Buitenkwartier geopend en waren de verkeersopstoppingen verleden tijd.
De scheepvaart nam in de werkgelegenheid van de stad nog wel een belangrijke rol in, maar in vergelijking met voor de oorlog passeerden er veel minder schepen. Als dan ook het plan wordt ontwikkeld om een nieuwe sluis te bouwen ver naar het zuiden slaat de mensen de schrik om het hart. De aanleg ging door en in 1958 voeren de eerste schepen er door.
Behalve vestiging van nieuwe industrieën en bedrijven op de nieuw aangelegde industrieterreinen ontwikkelde de recreatieve poot zich steeds verder. Werd in de maanden na de bevrijding al een watersportvereniging opgericht, de sector moet dan nog duidelijk een plaats veroveren. Rond het gebied van De Vlakte ontstond een conflict over de bestemming, dat resulteerde in een langdurige juridische strijd tussen twee partijen. De ene wilde het gebied langs het Zwartewater een recreatieve bestemming geven, de andere een industriële. De Kroon besliste ten gunste van de recreatie. In 1970 werd Motel Zwartewater gebouwd aan de Vlakte. *  De Stichting Recreatiecentrum Zwartsluis begon in 1969 met de exploitatie van een jachthaven en camping.
In 1958 werd het Natuurhistorisch Museum Schoonewelle geopend. De verzamelaar in hart en nieren R.J. Schoonewelle had in de loop van de tijd honderden verzamelobjecten bijeen gebracht in zijn woning. De collectie werd te groot voor zijn woning. Met hulp van burgemeester De Koning en financiële steun van de familie Buisman werd een gebouw ingericht, dat de functie van museum zou krijgen. * 
Per 1 januari 1958 werd de L.F. Duynmaer van Twistschool opgeheven. Deze school werd in 1927 opgericht t.b.v. het onderwijs aan schipperskinderen. Kinderen vanaf 8 jaar werden toegelaten en bereikten in zes halve jaren het resultaat van gewoon lager onderwijs. De hoogste klassen kregen extra uren onderwijs in de zogeheten 'derde schooltijd'. De school was gevestigd in de Nieuwe Sluis. * 
Eind vijftiger jaren brak de periode aan van telkens nieuwe herindelingsplannen. In de Kop van Overijssel lagen vele kleine gemeenten, waarvan de bevolkingaanwas, in tegenstelling tot heel Overijssel en Nederland, eerder was afgenomen dan toegenomen. Zwartsluis kende in 1840 meer inwoners dan in 1958, 3650 tegen 3550. De Provinciale Planologische Dienst bedacht plannen voor herindeling, maar Zwartsluis bleek moeilijk in te passen in een nieuwe gemeentelijke herindeling. Voorlopig ging Zwartsluis verder onder eigen vlag. * 
In 1962 kwam burgemeester J.G. Buijnink naar Zwartsluis. Hij zou er tot 1979 blijven en onder zijn bewind zijn er vele veranderingen doorgevoerd. Er moest iets gedaan worden aan de werkgelegenheid, de recreatie moest worden bevorderd, er moesten buurten worden gesaneerd, nieuwe woningen worden gebouwd en nog veel meer. Veel kwam er tot stand. Weer moest Zwartsluis strijd voeren om haar zelfstandigheid te behouden. In 1972 leek het gevaar definitief voorbij en werd Zwartsluis buiten de nieuw te vormen gemeente Brederwiede gehouden. *  De vlag ging uit in Zwartsluis!
Burgemeester Buijnink had drie pijlers genoemd waarop zijn beleid voor de ontwikkeling van Zwartsluis gebaseerd was: forensisme, industrie en recreatie. Om woningbouw mogelijk te maken en recreatie te bevorderen werden plannen ontwikkeld voor het noordelijk deel van het kraggengebied. Het resulteerde in het bestemmingsplan Kraggewijk met onder andere een forse waterpartij, langs de noordrand een grote concentratie vakantiebungalows en aan de zuidzijde een flinke uitbreiding ten behoeve van de woningbouw. Helaas kwamen er tegenwerpingen van o.a. natuurbeschermingsorganisaties. Het tij keerde, de belangstelling bij de bevolking voor de ruimtelijke ordening en het milieu nam toe. Het resultaat was dat het merendeel van de voornemens niet door kon gaan en dat er slechts 160 woningen werden gebouwd van waar eens 860 woningen en 450 recreatiewoningen waren gepland. Bijzonder schrijnend was dat de gemeente de benodigde grond voor het kunnen uitvoeren van de plannen al had verworven. Zwartsluis, sinds 1968 Artikel-12 gemeente, kreeg er een extra zware financiële dobber bij. Verzoeken om extra geld bij de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en van Binnenlandse Zaken werden stelselmatig afgewezen. Uiteindelijk heeft de gemeente toch nog een bedrag van 1,2 miljoen gulden gekregen. Aan de Artikel-12-status kwam in 1975 een eind. De aangekochte gronden werden in 1981 aan de Vereniging voor Natuurmonumenten verkocht, met verlies weliswaar. Ter compensatie van het verlies ging de onroerend goedbelasting omhoog. Heel Zwartsluis betaalde mee aan veranderende inzichten.
De gemeenteraad van Zwartsluis bestond tot 1974 uit mannen van protestants-christelijke partijen en van de Partij van de Arbeid. Bij de verkiezingen van 1974 werd voor het eerst een vrouw in de raad gekozen en de WD, als nieuwe partij, deed zijn intrede in de raad. *  In 1980 deed burgemeester drs. H. Smit zijn intrede en werd na 36 jaar secretaris te zijn geweest J. Sintemaartensdijk opgevolgd door P.W. Berghuis.
De financiën bleven een bron van grote zorg. Als een van de oplossingen om geld binnen te krijgen werd toeristenbelasting ingevoerd. Het binnenhalen van in totaal twee miljoen gulden subsidie tijdens de ambtsperiode van burgemeester Smit waren belangrijker. In 1986 zag het er allemaal weer wat rooskleuriger uit. *  Burgemeester H.S. Top had inmiddels zijn intrede gedaan.
De scheepswerven pasten zich aan aan de veranderende vraag van de markt. De werven werden uitgebreid, zodat er ook grote schepen gerepareerd of verlengd konden worden. Naast de scheepswerven waren er ook andersoortige bedrijven, al dan niet verbonden met de scheepvaart. Besto, Buisman en Interfloor bestonden in 1970 al respectievelijk een halve, een hele en anderhalve eeuw. Deze bedrijven hebben zich steeds aangepast aan de veranderende tijdsomstandigheden, zowel wat vernieuwing als wat innovatie betreft. Voor de overige werkgelegenheid zorgden o.a. de fabrieken van banket- en bakkerijproducten van Bakker, Blei en Van Dijk, evenals de firma Roskam en Klaver, leveranciers van vis en visproducten. De ambachtelijke borstelmakerij Maandag, die in 1920 begon aan de Hasselterdijk, maar al snel naar het Buitenkwartier verhuisde, heeft tot in de jaren negentig bestaan.
Binnen de gemeente liggen een aantal industrieterreinen, zoals Meppeler Diep en De Kraanerweerd. De strengere eisen van milieu- en hinderwet zijn er o.a. oorzaak van dat veel Zwartsluizer bedrijven verhuisden van de kern naar de industrieterreinen.
Het toerisme nam steeds verder toe. Ten behoeve van de watersportrecreatie werd in 1972 de jachthaven Kranerweerd aan het Meppeler Diep aangelegd. Deze jachthaven is, net als die aan het Zwartewater, van groot belang voor de ontwikkeling van de watersport. De overnachtingen van toeristen namen snel toe. Er gebeurde nog veel meer om het toerisme te bevorderen. De eigenaren van de bruine vloot van Zwartsluis, verenigd in de Stichting Nifos, kregen gezelschap van de Stichting Zeilvaart Zwartsluis en gaven een nieuwe functie aan oude schepen. De reconstructie van de Handelskade werd in 1986 met rijks- en provinciale subsidie tot stand gebracht. *  Dit gaf ook een belangrijke impuls aan de recreatie en het toerisme. De Nationale Sleepbootdagen die vanaf 1989 jaarlijks gehouden werden groeiden uit tot een nationaal evenement. *  De kanovierdaagse en de roeimarathon naar en vanuit Grouw vulden de watersportagenda aan. *  De Watersportvereniging Zwartsluis bestond in 1995 50 jaar en naderde de 400 leden.
Het toerisme kwam de middenstand ook ten goede. Het winkelbestand was in 25 jaar in 1985 met zeker veertig procent gedaald. De Handelsvereniging nam het initiatief tot het stichten Winkelerf De Schans.
Naast de industrie en de recreatie bleef er ook nog werkgelegenheid in de landbouw bestaan. Veranderingen in de landbouw deden zich ook hier voor onder invloed van het zoeken naar een evenwicht tussen landbouw, landschap, natuur en recreatie. Aan het eind van de twintigste eeuw kwam het door de ruilverkaveling Rouveen pas tot fundamentele veranderingen.
Nam het verenigingsleven altijd al een belangrijke plaats in in het stadje, de laatste jaren nam het aantal verenigingen sterk toe. In het bijzonder namen de sport- en recreatieverenigingen een grote plaats in. Mede daardoor groeide ook de behoefte aan sportvelden. De inwoners van de gemeente en de vele toeristen misten een zwembad binnen de gemeentegrenzen, sinds in de jaren vijftig het natuurbad in het Zwarte Water werd opgeheven. *  De bevolking startte acties, de Stichting Zwembad Zwartsluis werd opgericht en in juni 1972 werd het zwembad De Kragge geopend. * 
Inmiddels was burgemeester Top in 1991 opgevolgd door L.B. Kobes. De ontwikkeling van de woningbouw in de Barsbekerbinnenpolder liep als een rode draad door de activiteiten van de gemeente *  , aldus zijn woorden in het boek 'Zwartsluis, aan 't Zwartewater'.
1. Geschiedenis van het archief
2. Verantwoording van de werkzaamheden
3. Aanwijzingen voor de gebruiker
4. Openbaarheid
5. Literatuur
Kenmerken
Datering:
(1921) 1938-1994 (1995)
Omvang archiefblok:
45 m
Toegang:
Wel-Nieman, A.B. van 't, Inventaris van het archief van de gemeente Zwartsluis, (1921) 1938-1994 (1995), z.p. (2002).
Openbaarheid:
Een aantal stukken jonger dan 50 jaar is niet openbaar.
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS