Uw zoekacties: Richterambt Haaksbergen
x0056 Richterambt Haaksbergen ( Historisch Centrum Overijssel (HCO) )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiƫrarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiƫrarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

0056 Richterambt Haaksbergen ( Historisch Centrum Overijssel (HCO) )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
 
 
Inleiding
Het grondgebied van het landgericht Haaksbergen kwam overeen met dat van de tegenwoordige gemeente *  . Haaksbergen wordt als parochie reeds vermeld in de goederenlijst van graaf Hendrik van Dalen d.a. 1188 *  , maar het is niet bekend wie er toen de wereldlijke macht uitoefende. Daarover vinden we pas iets in de 14e eeuw. Van Johannes van Kemena, ambtman (dapifer) van Twente namens de graaf van Gelre, die van 1336 tot 1346 het Oversticht in pand hield van de bisschop van Utrecht, zijn enige rekeningen bewaard, die zijn uitgegeven door S. Muller Fzn *  . In die rekeningen verantwoordt de ambtman ook ontvangsten "ex judicio Hockesberghe" *  . Hieruit en ook uit de hierna nog te noemen verpanding van de rechtspraak te Haaksbergen blijkt wel, dat de Utrechtse bisschoppen in deze eeuw de wereldlijke macht over Haaksbergen reeds bezaten.
De opvattingen van Racer, dat zij deze macht pas in 1449 verwierven bij gelegenheid van de aankoop van de Blankenborch *  , kan dan ook niet juist zijn en hijzelf herriep deze stelling trouwens al spoedig *  , maar desondanks is zij sedertdien nog door vele schrijvers herhaalt *  .
Maar wanneer en op welke wijze de bisschop van Utrecht zijn gezag te Haaksbergen verwierf is voorlopig een raadsel zonder oplossing. Uit de rekeningen van Johannes van Kemena zou men ook kunnen opmaken, dat het gericht Haaksbergen in de eerste helft van de 14e eeuw tot het drostambt Twente werd gerekend, maar hoe dat ook zij, korte tijd later zal er een aparte drost (ambtman) zijn opgetreden, toen op 1 mei 1363 bisschop Johan van Arkel de hoge en lage rechtspraak te Haaksbergen in pand gaf aan Frederik van Heeckeren *  , welke pandschap pas op 6 juni 1423 eindigde *  . Maar ook na 1423 blijkt Haaksbergen niet gerekend te worden tot het (drost)ambt Twente maar een eigen ambtman, later drost genaamd, te hebben, sedert 1547 in gemeenschap met Diepenheim, dat ook een eigen drost had.
De eerste richter van Haaksbergen, waarvan de naam bewaard bleef, is Albert Kemper, die in 1432 optreedt in een transportacte bewaard in het huisarchief Middachten *  . Het gericht te Haaksbergen bleef bestaan tot 1811 in welk jaar het verdween ingevolge het Keizerlijke Decreet van 18 october 1810 *  , dat bepaalde, dat alle in ons land bestaande rechterlijke college's met ingang van 1 januari 1811 zouden worden opgeheven. Een nader decreet van 6 januari 1811 *  verschoof de datum van opheffing naar 1 maart 1811, toen inderdaad de nieuwe rechterlijke organisatie in werking trad.
Na de opheffing van het landgericht werd haar archief overgebracht naar de Rechtbank van Eersten Aanleg te Almelo, vanwaar het in 1880 met de archieven van andere Twentse rechtscollege's werd overgebracht naar het Rijksarchief in Overijssel *  . Dit archief is vanaf 1628 vrij goed bewaard. Van de ruim zestig protocollen, die er sinds dat jaar zijn ontstaan, ontbreken er thans vijf. Het procesverbaal van ontzegeling door de rechtbank te Almelo in 1811 en de inventaris, die na de opheffing van het gericht in dat jaar moet zijn opgemaakt, zijn helaas niet bewaard gebleven, maar de nummers, die ter gelegenheid van die inventarisatie op de delen zijn aangebracht en die thans een onvolledige reeks te zien geven, wekken het vermoeden, dat meerdere van de thans dwenen protocollen van na 1628 in 1811 nog aanwezig waren, terwijl bovendien 5 oudere delen, die in 1811 van de nummers 1 tot 5 waren voorzien, thans ook ontbreken. Het valt te hopen dat enkele van deze verloren archivalia nog ergens onder particulieren berusten en eens weer voor de dag komen. E.D. Eijken, 1966.
Inventaris
2. Volontaire zaken
3. Contentieuse zaken
Kenmerken
Datering:
1628 - 1811
Omvang archiefblok:
12 m
Toegang:
Eijken, E.D., Inventaris van het rechterlijk archief van het Landgericht Haaksbergen
Plaats en jaar van uitgave:
Zwolle (1996)
Openbaarheid:
Het archief is openbaar
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS