Uw zoekacties: Zoeken in digitale tijdschriften en artikelen

Zoeken in digitale tijdschriften en artikelen ( Stichting Oude Gelderse Kerken )

beacon
3.068 pagina's
sorteren op:
 
 
weergave:
Pagina: 1
 
 
Erfgoedstuk
Pagina
Venster 2003, aflevering 1, pagina 15
Naam tijdschrift:
Venster 2003
Datering:
januari 2003
Jaargang:
1
Aflevering:
1
Pagina:
15
Ravenstein, St-Lucia paroc hiekerk en cong regatiekapel
middeleeuwse voormalige hervormde kerk van Dieden . de RK kerk van Demen , gebouwd door P.j.H . Cuypers in 1857, de RK kerk van Neerlangel met nog een oude romaan se tufste- nen toren, de RK kerk van Neerloon uit diverse bouwperi oden . en de vroeg neogotische RK kerk van Overlangel uit 1854 met een unieke opengewerkte gietijz eren spits. In Velp zien we ook nog achter de oude kerk het voorma li- ge klooster van de moniale redempto- ristinnen uit 1858 liggen . Kortom een rijkdom aan monu-
me nten van een levendige en voor een deel nog levende religieu ze hi storie. Nadere gegeven s over vertrektijd,
kosten en opgavenmogelijkheden ver- schijnen in april 2003- J.J.P. Gardeniers
Het Jeruzalem van de Achterhoek (vervolg van pagina 13)
er emotioneel van. Het is mijn leven s- werk geworden." Hij is blij me t alle aandacht in de pers en op de televisie. "De mensen komen nu zelfs spontaan en op goed gelu k naar de kerk in Aalten . Vanmorgen was hier nog een priester met zijn moeder uit Sitta rd en daarna kwam een domineesvrou w uit Den Haag ." Hij wijst op de koepels boven de schildering me t de heilige Helena en keizer Con stantijn. "Dat vind ik nou prachtig", zeg t hij, "die koepels die verwij zen naar jeruzalem. Aalten wordt hier van oud sher het ' je ruzalem van de Achterhoek', genoemd. Bij een vraa g naar het waar- om antwoordt hij : "Qua geloof zijn het hier 'fine' en Aalten heeft, net als jeruzalem , zeven heuvels. En nu die koepels, dat is toch geweldig l" Paulle Bianc
Donateursmiddag in Nijmegen Het bestuur van de Stichting Oude
Gelderse Kerken nodigt u uit voor de donateursmidda g op zaterdag IS februari 2003 in de St. Steven skerk te Nijm egen . De bedoeling van deze bijeenkomst is om u informatie en een culturee l programma te brengen . Het begint om 14-00 uur en is rond 16.3° uur afgelopen . Tijden s het ee rste deel van de rnid-
dag informeer t het bestuur u over de laatste stand van zaken. Aan de orde kom en het beheer van onze kerkge- bouwen , de restauratie van de oud e kerk van Etten en het nieuwe PR- beleid, dat ger icht is op de werving van donateurs en het wekken van belan g- stelling voor het werk van de stichting. Graag wisse len we met u van
gedachten over deze onderwerpen. De vergadering zal gehouden word en in een verwarmde nevenruimte van de St. Stevenskerk . Aan slu itend kunt u lui steren naar het Noord-Veluws Kamerkoor o.l.v. Maarten Seijbel, m.m.v . Bert Celderman. orgel.
Na afloop van de vergadering is er
een deskundige rondleidi ng door de St. Stevenskerk met orgelsp el. In de kerk zal het recent verschenen boekje over geschiedenis, bouw geschi edeni s en int erieur van de St. Steven skerk door Herman de Heiden - bij velen van u bekend als gids tijden s onze excursies - verkrijgbaar zijn. Wij hop en op uw komst. Voor een
goede organisatie willen we graag tij- dig weten hoeveel don ateurs aan wezig zullen zijn. Wilt u uw komst telefo- nisch melden bij het secre tariaat van de stich ting in Tiel. uit erlijk IQ
ri 2003, telefoon: °344-63 023 3 (bereikbaar iedere ocht end van ° 9.00 tot 12.00 uur) . De St. Steven skerk is goed bereikb aar. Vanaf het station is het ongeveer een kwarti er lopen . Diverse bu slijnen stoppen bij de halte Plein '44- Van daar uit is de St. Stevenskerk slech ts vijf minuten lopen .
Zate rdag 15februari, St. Stevenskerk, Nijmegen. Aanvang: 14.00 uur
februa-
Voorbeeld : Klik op de tekst voor meer
 
 
 
 
 
Erfgoedstuk
Pagina
Venster 2003, aflevering 1, pagina 9
Naam tijdschrift:
Venster 2003
Datering:
januari 2003
Jaargang:
1
Aflevering:
1
Pagina:
9
elena en keizer Constantiin ontdekt Paul Ie Blanc?
Pau! Ie Blan e. kunsthistoricus ,
was 20 jaar docent kunstgeschiedeni s van de Middeleeuwen aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. ra jaar directeur van de Stich ting Kerkeli jk Kunstbezi t in Nederland en is thans ze lfstan dig adviseu r op he t gebied van beleid . beheer en behoud t.b .v. musea en monum entenzorg. Hij is ges pecialiseerd op het terrein van Middeleeuwse muurschilderingen in Nede rland .
Inleiding De bouwgeschiedeni s van de hu idige hervormde kerk
van Aalten, in de middeleeuwen behorend tot het Bisdom Münster en gewijd aan de heilige Helena, kon mede dank- zij dendrochro nologisch onderzoek in 1996 vrij exact wor- den vastgeste ld.' De bouw van de toren vond plaats in de twaalfde eeuw met een verhoging om streek s [4° 0. Rond 1440-1450 werd het hoog pseudobasilikaal koor gebouwd, waarna omstreeks 147°- 1483 het hui dige schip tot stan d kwam. De kerk bezit een groot aantal zeer bijzondere laatmid-
deleeuwse muur- en gewelfschilderingen, bijzonder vanwe- ge de hoge artistieke kwaliteit en vanwege de deels zeer unieke iconografie. De schilde ringen zijn in twee perioden aangebracht, die in het schip op het eind van de vijftiende eeuw, die op het gewelf van het koor waarschijnlijk in 15lJ . Op het gewelf van het koor gaat het om een voorstelling
van de in het begin van de twintigste eeuw blootgelegde en geresta ure erde , Aankondiging van de komst van Jezu s Christus, gecompleteerd door de ges talten van de Konin gen van Israël. Op de vlakken boven de sche ibogen van het schip bevin-
den zich (eerste fase blootlegging en conservering 1974, tweede fase zooo-november 2 0 0 2 ) . de ges talten van de
1 A. Reinstra, 'Der Sint-Hclenakerk te Aalten . Bouwhistori sch onder - zocht en dendrochro nologisch gedateerd', Bulletin Stichting Oude Gelderse Kerken, 25 (voorjaar 1999). J-19· De bouw geschiedeni s was tot dan toe gebaseerd op P.e. van der Heiden , 'Oe bouwh isto- rie' , in: J.G. ter Horst, E.M. Sm ilda , red., Rondom de oude Sint Helenakerk. Aalten r986 , 26'48.
Twaalf Apostelen. staande in een gotisch e kerkrui mte. ond er grote baldakijnen en voorzien van tekstbanderollen met in het Latijn de Twaalf Artikelen van het Geloof. Op de oostwand van de zuiderzijbeuk is in 1989 een
voorste lling blootge legd van een Laatste Oordeel, een gebrui- kelijk them a in een middeleeuwse kerk. Opzienbaren d en spectaculair was de on tdekk ing eind
2 0 0 1 van de voorstelling van de Kroning van Maria op de zuidwand van het schi p. De voorstelling is groots en monu- mentaal en net als de Apostelreeks van hoge kwaliteit. Middeleeuwse muurschilderingen me t als thema de Kroning van Maria zijn in Nederland zeldzaam en alleen te vinden in de Sint-Jan skerk in Den Bosch (eind vijftiende eeuw; onderdeel van een groot programma op het gewelf van het koor ). in de Sint-Salviuskerk in Limbricht bij Sittard (eind dertiend e eeuw) en in de hervormde kerken van het Groningse Noordbroek (tweede helft veertiende eeuw). het Groning se Bierum (tweede helft veerti ende eeuw) en het Gelderse Valburg (vijftiende eeuw). De vijftiende-eeuwse voorstelling van de Kroning van Maria in de hervormde kerk van Kerkdriel is in de laatste wereldoorlog verloren gegaan. De Mariakron ing in Aalten vormt. samen met die in den Bosch, wat betreft grootshe id en monumentaliteit een absoluut hoogtepunt in deze reeks.
Voorbeeld : Klik op de tekst voor meer
 
 
 
 
 
Erfgoedstuk
Pagina
Venster 2003, aflevering 1, pagina 10
Naam tijdschrift:
Venster 2003
Datering:
januari 2003
Jaargang:
1
Aflevering:
1
Pagina:
10
Helena en Constantijn Op het wandvlak tegenover de Manakroning IS in
november 2002 een zeer bijzondere en u nieke voors telling blootgelegd. Hier prijken de twee gekroonde ges talten. het hoofd omgeven door ee n heiligennimbus. van de heilige He/ma en haar beroemde zoon ke izer COl1stal1tU I1 de Grok (afb . 1). Con stan tijn de Gro te is rond 21'>0 geboren in I (Servië) en overleed in 337.2
aisus Hi j was de zoon van keizer
Cons tan tinus Chlo ru s en gro eide op in Tr ier , waar zijn vader als ond erkeizer resideerde. a de dood van zijn vader in 306 werd hi j door het leger lil Brittann ië tot nieuwe onderkeizer uit geroepen . In 31 2 vers loeg hi j zijn rivaal Maxen tius bij de Pon s Milvius te Rome en werd hi j vervol - gens de ee rs te Ch risten keizer van het Romeinse Rijk. Hij maakte in 313 met he t Edict van Milaan. waarbij hi j de Chr isteli jke godsdien st gelijk stelde aan de ande re gods- diensten, een einde aan de Christenvervolging. Keizer Constantijn , die op de Aaltens e schilde ring naas t ee n groo t kruis ook de keizerli jk banier in de hand ho udt. word t ove- n gens alleen in de Or thodoxe Kerk als he ilige vereerd en wel als dertiend e apo stel. Het kru is speelde een bela ngrij ke rol in zijn leven. In zi jn strijd tege n zijn rivaal Maxent ius verscheen hem 's middags ee n groot kru is aa n de hemel. met de woorden : il1 hoc SigilOvillces (in d it teken zu lt gij overwinnen). In de na cht verscheen Chr istus hem met he t- zelfde teken en beval hem een veldteken in die vorm te maken en dat voort aan doo r zijn solda ten te laten dra gen. Helena, de moeder van keizer Con stantijn , is ca. 255 in
Klein-Azië geboren u it heiden se ouder s) Zij werd de gema- lin van keizer Constantinus Chloru s. Uit di t huwel ijk werd Con sta nti jn geboren. Om po litieke reden en ve rbrak Constantinus ca. 289 zijn verb int enis me t Helena. ll clena werd daarop ver bann en , waarschij nli jk naar Trie r. Nada t in 306 Constantijn zijn vader als keizer was opgevolgd , keerde zij naar het hof terug, waar zij door haa r zoo n met eerbewij- zen werd overlad en en de beschi kking kreeg over ruime geldmiddelen. Na Con stan tijns ove rgang to t het Christendom ontvin g ook Helena . op 64-jar ige lee ftijd, het heilig Doopsel. Helena. de pat ron es van de midd eleeuw e ke rk van Aalten, is vooral bekend doo r haar pelgrimage naa r het hei lig Land 1ll 324. Zi j stichtte mee rde re ker ken, o.a. te Keul en, Xant en, Tri er, Bonn , Rome . Bethlehem en [eruzalem. Zij IS met name bekend geworden omdat zij, volgens de legende, in [eru zalem het He ilig Kruis waar Chri stus aa n gestorven IS. zou hebben ter uggevond en . Zowel bi j Constaruim als Helcna speelt he t kruis ee n
belangrijke rol. Het is daarom niet verwon de rlijk dat beide person en op de Aalten se schildering ee n groot kru is dra - gen . De achte rgrond van de schilderi ng wordt gevormd
door de ramen van ee n middeleeuws kerkgebouw (net als bij de apos telen). maar de voorstelling wordt bovenaan bekroond door vier Byzantijnse koepels, verwijzend naar het Oosten, naar [er uzalem . waa r op aandringen van Helcn a door keize r Con stan tijn ee n kerk werd gebouwd boven de plaats van het graf van Chr istu s. Linksonder , naast de voeten van de heilige Helcn a, is een ker kgebouw geschilde rd. Men herken t du ideli jk het dak en de ingangs- deu r. Deze kerk verwijst naar ee n van de kerk en die doo r keizer in Helena gestic ht zoude n zijn. Een midde leeuwse muur schi ldering met de voorstelling
van de hei lige Hclena IS op zich al zeer zeldzaam . In Nederland is slec ht s één voorb eeld bekend : als gewelfschi l- de ring kwam zij voor in de Eusebiuske rk te Arn hem , maar deze schi ldering is in de laat ste wereldoo rlog verloren gegaan.4 In Duitsland zijn ee n paa r voorb eelden van muur- schilderinge n beken d, met name in plaatsen waar door Helcna kerken zouden zijn ges tich t: Keul en (St. Gereon; St. rsu la), Tri er (Liebfrauenkirc he) en Bonn (Münster). Deze
schilderingen zijn in de laatste wereldoorlog ve rlor en gegaan. 5 We komen Helena ook tegen op een miniatu ur in het
beroemde Getijdenboek van Catharina van Kleef (Utrecht , ca. 1440)6 en op een laatmiddeleeuwse gravure .7 In de ke rk van de Heilige Kru isverheffing te Beesd is een laatmid- deleeuws bee ld bewaard gebleven van de heilige Helen a.8 Ook op het middeleeuws kerkzegel van de kerk te Aalten
prijkte de voor stelling van de heili ge Heleria met in haar rec hte rhand het I-I eilig Krui s (afb.2).9 De heilige Helena komt men du s nog 'wel eens' tegen ,
ma ar de voors telli ng van keizer Constantijn, alleenstaand of in combinatie met de heilige Helena, is voor West-Europa zee r uit zonderlij k. ln het Oosten, dat wil zeggen in de Orthodoxe Ke rk (waar Constan tijn als heilige wo rdt ver - ee rd), IS een afbeelding van Constanti jn en Helena, met tu ssen hen in ee n groot. staand kr uis, zee r gebru ikelijk als ikonensch ildering. In Zweden bevinden zich twee laat- vijftien de-eeuwse paneeltjes met de voors telling van Helena en Cons tantijn. in Al (Dalarna) en Presta (Upplan d). Helen a houdt een rechtop staand kruis vas t. terwijl Constan tijn in AI een lan s in de rechterhand vasthoud t (een van de lijdens- wer ktu igen ) en in Fresta 'keizer lijk '
ter en rijksap pel (afb.3).lOEr is verder een prent bekend van de hand van lsrahel van Meckenem (vóór 145o·ca . 1503). een graveur en goudsmid die actief was in Boch olt (net over de grens bij Aalten) en Kleef. Op deze prent , een ontwerp voor een goudsmid. zien we de beide gesta lten van Heleria en Cons tant ijn. Helena draagt een groo t krui s, terwi jl Constan tijn als ee n echte keizer wordt voorg esteld, met zwaard en rijksap pel (afb. 4).11
IS voorgesteld met sce p-
Voorbeeld : Klik op de tekst voor meer
 
 
 
 
 
Erfgoedstuk
Pagina
Venster 2003, aflevering 1, pagina 11
Naam tijdschrift:
Venster 2003
Datering:
januari 2003
Jaargang:
1
Aflevering:
1
Pagina:
11
v.l.n .r.: Afb . 2 Het middeleeuws ker kzegel van Aa lten met d e voo rs te lling va n Sin t Helena (Te r Ho rst & Smi lda 1986 , afb . 2-1); Afb . 3 Sint Hel eri a . keizer Con st antij n e n Vero n ica, pan e el. e ind vijft ie nde ee uw, Fre st a , Zwede n (fo to aute u r); Afb . 4 Keizer Constantijn e n S int Helena , g rav u re van Israhel van Meck en em (Lehrs ' 969 . afb . 647 )
2 Voor het leven en de iconog rafie van Constantijn zie E. Kirsch baum , red.. Lexiko>1 der Christliehen Iko>1ographie, Rome etc. 1968 -76 . Vol. 2, \46 -55' Voor het leven en de iconografie van Heleria zie Kirschbaum 1968- 76 (zie noot 2). Vol. 6 , 48 6-49 0.
4 Voor een afbee ldi ng: G.J. Hoogewerff De Noord-
Nederlandsehe schilderklmst. Vol. 2. 's-Gravenhag e 1937. 566 . Zie P. Cleme n, Die gotischel1 MOl1 umentalmalereien rier Rheinlande, Düsseldorf I9 lo.
6 J. Plumme r , red ., Het Getijdenboek van Catharina vatl Kleef. Amsterdam 1966 , afb. 156 .
7 M. Lehr s. Late Gothie Engravings oJ Cer",any IJ[ The Netherlands, New
York 1969 . afb . 476 .
8 Afbeelding in Ter Horst &Sm ilda 1986 (zie naa i T), afb. T·2.
9 Afbeelding in Ter Jlorst & Smilda [986 (zie noot I ) , afb. 2 -1.
10 Afbeeldingen beschikbaa r via www.med ieval-image .org.
11 Lehrs T969 (zie noot 7). afb . 647· 12 G.J. Hoogewerff. De Noord- Nederlandsehe schilderkunst. Vol. l.
's-Gravenhage [9 39. afb. 97
'3 Voor het werk van Bruyn zie Hor st-Ioh s Tümmer s . Die Alta rbilder des Mteren Bartholo",äus Rruyn. Keu len 1964 , afb. A9\, AT42, AT81en A182.
'4 Zie R. Warterra. ' De Sint Heleria- parochie voor de Refor ma tie', in Te r Hors t & Smi lda 1986 (zie noot ' ), 7-17).
Opvallend is dat het th ema van Constantijn en Helena in
de schi lderkuns t van de Ren aissance populairder wordt. De Leid se schilder Cornelis Engelbrech tszoon sch ilde rde ron d 1520 een pan eel met beide heiligen : Constan tijn als ee n Duitse keize r met zwaard en rijksappel, Heleria met kruis en sce pter. Waarvoor of voor wie di t pan eel was bestemd is niet bekend.P De Keulse schilder Barth olomäu s Bruyn de Oud ere heeft meerdere ma len Constanti jn en Helena afge- beeld. ' ! Zo schi lderde hi j tussen 1535 en 1540 een altaarpa - neel voor de San kt-Iohan n-Baptist kirch e te Keulen met daarop afge beeld de fami lie von Siegen, Achter de gekniel- de stichters staa n de gesta lte n van de heilige Helena (met een groot kruis) en keize r Con stan tijn (met een kerkrno del). Voor een altaar te Xanten schilderde Bartholo rnäus Bruyn tus sen 1529 en 1534 een pan eel met paus Silves te r (die Cons tantijn gedoopt zou he bben), de heilige Helena (met groot kru is) en keizer Constan tijn (met zwaard en rijk sap- pel), Keul en en Xan ten waren twee plaatsen waar, volgen s de tradi tie. Heleria betrokken was bi j een kerks tichting .
Vicarie van het heilig Kruis en St. Helena In Bocho lt. waa r Israh el van Meckenem werkte . was in
de kerk een Heilig Krui s-vicari e. De vicaris van deze vicar ie .H Joh ann es ter Legh e, stich tte in 1491een vicari e in Aalte n , gewi jd aan he t Heilig Kruis en Sin t Helena. Hij deed di t op wen s van zi jn overl eden oom . de heer Bern ardus WilJek inck. priester in Aalten . die in zijn testa- men t h iervoor ver schillen de bezittingen had be stemd, Hermanus Volckcrinck, de eer ste pri ester van de ze vicarie, schonk ze lf ook enkele goederen, De belangrijkste bezit ting van deze vicarie was de boerderij Silversmedinck, waartoe ra molder zaa d (40 schepelzaad] bou wland behoorde. Vier huizen in het dorp en een spieker op het kerkhof. benevens en ige jaarren ten ui t land en huizen in Wertherbruch en Mussurn, beh oorden eveneens tot deze ni euwe vicar ie. Het was. get uige de vele inko msten . dus een belan grijke vicarie, en ni et alleen daarom; de vicar ie was immer s ook toegewijd aan de patroonheili ge van de kerk,
Voorbeeld : Klik op de tekst voor meer