Uw zoekacties: Wetsingerzijlvest, 1587 - 1859
x2765 Wetsingerzijlvest, 1587 - 1859 ( Groninger Archieven )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiƫrarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiƫrarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

2765 Wetsingerzijlvest, 1587 - 1859 ( Groninger Archieven )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
Afb. 1 Kaart, waarop de ligging van het waterschap
thumbnail
Geschiedenis van de archiefvormer
sluiten
2765 Wetsingerzijlvest, 1587 - 1859
Inleiding
Geschiedenis van de archiefvormer
Organisatie: Groninger Archieven
Volgens het opschrift in het eerste resolutieboek (inv.nr.1) is de naam van het Wetsingerzijlvest eigenlijk Sauwerder- en Wetsingerzijlvest; het Reglement van HKH Anna van Hannover (inv.nr.9) spreekt zelfs van Wetsinger-, Sauwerder- en Selwerderzijlvest.
De totstandkoming van dit zijlvest, dat als het ware in een dode hoek van het Winsumer- en Schaphalster zijlvest lag, dateert vermoedelijk van kort na 1400. In een betrekkelijk korte periode (1408 - 1435) is de afwatering van verschillende gebieden tussen de stad Groningen en de grenzen van het Winsumerzijlvest kunstmatig veranderd en verlegd, waardoor dit gebied waterstaatkundig een afgesloten boezem is geworden. De Wetsingerzijl is ten noorden van Wetsinge tegen het Reitdiep gelegd. Het klooster Selwerd, dat direkt ten zuiden van het Selwerderdiep lag, is voor z'n eigen be- en afwatering gebruik blijven maken van dat diep. Het belang van het klooster bij een goede en geregelde afwatering voor zijn landelijke bezittingen heeft er evenals elders toe bijgedragen dat de abt als schepper van de schepperij van Selwerd de leiding van het zijlvest heeft gekregen.
Na 1594 is die positie op papier door de provincie, maar feitelijk door de vanwege gedeputeerden benoemde geconstitueerde scheppers van Selwerd bekleed, totdat het schepperschap van Selwerd evenals dat van Wetsinge en Sauwerd (of omgekeerd) in handen van particulieren overging. Vanaf omstreeks 1700 is het recht van benoeming van beide scheppers in handen van de bezitter van het huis van Sauwerd en Wetsinge geweest.
Beide schepperijen waren in zes eden verdeeld:

Schepperij van Sauwerd en Wetsingen
(Wetsingen en Sauwerd)

Tijumereed
Valkumereed
Wetsingereed
Dijkshornereed
Hekkumereed
Sauwerdereed

Schepperij van Selwerd

Zandvoortstereed
Noordwoldereed
Selwerdereed (vanaf 1714:
Selwerder- en Borghamstereed)
Harssensereed
Adorpereed
Eenstereed
Scheppers en zijlrechters vormden samen het bestuur van het zijlvest. De aanspraak en aanzwering vond in de even jaren plaats op de zijl. Het huis van Wetsinge en Sauwerd overheerste het zijlvest geheel: bij de aanzwering van 1714 worden zeven eden 'staand' genoemd.
De Wetsingerzijl is in 1591 vernieuwd, in 1636 verlegd en in 1815 nogmaals vernieuwd (inv.nrs.37, 38, 41).
Het dijkrecht onder het Wetsingerzijlvest is vermoedelijk een voortzetting en vereniging van de dijkrechten van Adorp, Sauwerd en Wetsinge. Dit klinkt nog door in de samenstelling van het dijkcollege, bestaande uit de presiderende schepper van het zijlvest en tien dijkrechters (inv.nr.52). In de resolutieboeken worden vanaf 1732 resp. 1756 het Selwerder- en Borghamster resp. het Harssenser zijl- en dijkrecht samen staand genoemd; de zijlrechter is dan automatisch dijkrechter.
Het dijkrecht had het beheer over de dijk langs het Reitdiep. Tengevolge van de rechttrekking van het Reitdiep in 1629 moest niet alleen de Wetsingerzijl worden verplaatst, maar verviel ook het toezicht op het onderhoud van de dijk langs het Oude Diepje van de nieuwe Wetsingerzijl tot de oude Winsumerzijl. In 1639 is de dijk nogmaals verkort door de inpoldering van de Hekkumer uiterdijken (inv.nr.39).
Het Wetsingerzijlvest is in 1856 in het waterschap Hunsingo opgegaan. Het archief heeft een omvang van ca. 0,85 meter.
Inventaris
Kenmerken
Beschrijving:
Inventaris van het archief van het Wetsingerzijlvest en het dijkrecht onder dat zijlvest
Bewerker:
A.L. Hempenius
Behoort tot collectie:
Waterschap Noorderzijlvest
Laatste Publicatie:
1994
Omvang:
0,70 meter
Bijzonderheden:
In druk verschenen als inventaris 34 in 1994 in A.L. Hempenius en C. Tromp, Inventaris van archieven van zijlvesten en dijkrechten. Groningen 1994. Publikaties van het Rijksarchief in Groningen 11. In deze publikatie ook de algemene inleiding en de inventarissen van de archieven van het Waterschap Hunsingo. Eerder zijn deze inventarissen gepubliceerd in J.A. Feith, Catalogus der inventarissen van de archieven der voormalige zijlvestenijen en dijkrechten in de provincie Groningen (Groningen/Den Haag 1901).
Licentie:
Categorie:
Archiefvormer(s)::
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS