Uw zoekacties: Landen van Overmaas, 1411-1795
x01.075 Landen van Overmaas, 1411-1795 ( Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

01.075 Landen van Overmaas, 1411-1795 ( Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) )
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Voorwoord
J. van de Venne (1891-1971), trad op 18-jarige leeftijd in dienst bij het Rijksarchief in Limburg, en bleef daar zijn hele verdere leven, tot jaren ná zijn pensionering, in dienst. Al jong ontplooide hij zich als een enthousiast geschiedbeoefenaar en vruchtbaar auteur. In 1911 publiceerde hij zijn eerste artikel in De Maasgouw. Een lange reeks van publicaties zou volgen, onder andere zijn bekende boek over de Geschiedenis van Heer, en zelfs een publicatie over wijndruivencultuur in Limburg.
Ook genealogie had zijn volle belangstelling. In 1925 publiceerde hij zijn bekende werk Limburgse Wapens, met tekeningen van jhr. Graafland, en in de jaren 1950 behoorde hij tot de redactie van De Limburgse Leeuw. Van zijn hand verschenen vele genealogische publicaties. Het Rijksarchief in Limburg liet hij een waardevolle genealogische collectie na.
Maar Van de Venne was vooral een volhardende inventarisator. Hij ordende de gemeentelijke bescheiden van Sittard, Roosteren en Sint-Odiliënberg. De inventarisatie van het omvangrijke fonds van de archieven van de Landen van Overmaas, over de jaren 1423 tot 1795 (376, 20 m en 105 charters, ruim 10.000 inv.nrs.) werd uiteindelijk zijn levenswerk, een grootse prestatie die geen tegenwoordige archivaris meer zal evenaren. Van de Venne's inventaris van de Landen van Overmaas is dus van blijvende waarde.
De archieven van de Landen van Overmaas zijn in het Rijksarchief in Limburg het meest geraadpleegde bestand uit het Ancien Régime. Omdat de inventaris echter niet meer beantwoordt aan de eisen van de moderne archivistiek, maar vooral vanwege de omvang van de inventaris, kan niet worden overgegaan tot uitgave in boekvorm. Om deze twee redenen wordt de inventaris van de Landen van Overmaas nu op Internet aangeboden
Inleiding
De landen van Overmaas
Het land van Valkenburg
Het land van 's-Hertogenrade
De heren en de overgang aan Brabant
Het graafschap Daelhem
De heren en de overgang aan Brabant
De drie landen van Overmaas onder de hertogen van Brabant
De landen van Overmaas van 1632 tot de uitvoering van het partagetractaat in 1863
De landen van Overmaas
De landen van Overmaas na het tractaat van Fontainebleau van 8 november 1785
Het einder der landen van Overmaas en de inlijving bij de Franse Republiek
Het rechterlijk en administratie bestuur vóór 1365
Het bestuur onder de Brabantse hertogen tot 1632
Archieven van de Landen van Overmaas
Archieven van besturen en amtenaren van het onverdeelde land van Valkenburg
Archief van de staten
Archief van de voogd-stadhouder der lenen, van het onverdeelde land van Valkenburg
01.075 Landen van Overmaas, 1411-1795
Archieven van de Landen van Overmaas
Archieven van besturen en amtenaren van het onverdeelde land van Valkenburg
Archief van de voogd-stadhouder der lenen, van het onverdeelde land van Valkenburg
N.B.Omtrent de voogden vertegenwoordigers van oorspronkelijke heren van het Land van Valkenburg is in de inleiding gesproken. Dit ambt is blijven bestaan ook nadat Valkenburg aan de hertog van Brabant kwam. In de akte van aanstelling van Willem van Retersbeek gen. Schaesberg als voogd wordt d.d. 10 mei 1418 hem door de hertog opgedragen de schepenen van de banken van 't land 'te manen oft doen manen' en des hertogs heerlijkheid rechten en boeten te beschermen. Van de inkomsten die niet worden opgegeven moest hij rekening afleggen aan wie is evenmin vermeld. Zijn ambtseed legde hij af in handen van Willem van Arkel 'verwarer' van Limburg en van de Landen van Overmaas. De rechten, plichten enz. van de voogd zijn in vroegere tijden zover bekend, niet juist omschreven daar vandaan dat in het jaar 1505 door Johannes van Eijnatten en Andries Daems, hieromtrent een aantal inwoners van de plaatsen; Valkenburg, Houthem, Berg, Meerssen, Beek, Heerlen, Klimmen en Bemelen gehoord zijn. Het zijn zeer uitgebreide verklaringen die hier niet kunnen worden meegedeeld. Een verklaring hierover gaf P.W. graaf van Hoensbroek-Geulle, erfstadhouder en voogd van het Land van Valkenburg, Spaanse partage, aan baron van Bentinck, drossaard van genoemd Land, Staatse partage op 29 februari 1714. Te Houthem had de voogd de beschikking over vier à vijf bunder weide en 1½ bunder hout uit de Ravensbos waarvoor hij van de rentmeester der domeinen jaarlijks 18 gulden ontving. Te Mesch (een vrije Rijksheerlijkheid) trok hij 109 vaten haver en verschillende keuren. Hij oefende daar de hoge justitie uit en hield drie voogdgedingen en inde de daartoe behorende boeten. Ook te Bemelen, een dorp van O.L.Vrouwe Kapittel te Maastricht, trok hij enige rookhoenders, voor zijn functie als voogd.
Beide laatste functies waren uitvloeisels van de voogdij over die twee plaatsen van de heren van Valkenburg. In de eerste plaats namens het O.L.Vrouwe Munster te Aken; in de tweede namens 't kapittel van O.L.Vrouw te Maastricht. In de hoofdbanken Meerssen, Klimmen en Beek heeft de voogd de kleine boeten en de 'beleijt en pantboeten'. Verder van ieder brouwer een ton bier en van iedere herbergier een halve ton jaarlijks. Verder de boeten vallende op de voogdgedingen. Hier stelde hij de schepenen, secretarissen, boden, burgemeesters en keurmeesters aan. In Berg, een dorp van het kapittel van St. Servaas, heeft hij jaarlijks drie voogdgedingen en uit de amenden en boeten die in de acht dagen voor en acht dagen na het voogdgeding vielen. Hij heeft daar het zwaard dat is als iemand ter dood gewezen is moet deze aan de voogd geleverd worden, die hem aan de scherprechter overgeeft. Deze rechten te Bemelen, waren eveneens uitvloeisels van de voogdij hier over van de heren van Valkenburg namens het kapittel van St.Servaas te Maastricht. Onder Heerlen waar een schout is benoemt de voogd alle schepenen, de secretaris, de procureurs en de boden. Hij vergeeft ambt van burgemeester en keurmeester. Hij houdt drie voogdgedingen, die de inwoners onder boete van tien mark verplicht zijn bij te wonen. Hij heeft er in de vakantie van het gerecht alle kleine boeten zowel van panding van vee als van kleine mishandelingen, welke inkomsten de schout voor de rest van 't jaar heeft.
Het gehele jaar door zorgt hij voor het beleiden der wegen waarvoor hij de daarop vallende boeten ontvangt met uitsluiting van de schout. Verder de boeten vallende op het keuren van bier, brood en vlees en in het algemeen wegens algemene politie. Ten aanzien van de Heerlerheide had hij het recht van de vlucht der bijen, moest hij toestemming geven aan niet inwoners om met hun beesten op die heide te weiden. Hij moest de rekening afhoren over de politie van die heide en de 'correctie' van 'poetinge' enz. Tenslotte heeft de voogd alle jura volgens het reglement van 1631. Het voogdambt is 13 juli 1454 verpand aan Johan van Cortenbach en later overgegaan in de families van Strijthagen en v. Pallandt en van Amstenrade om tenslotte in 1587 in handen te komen van de graven van Hoensbroek, die het ambt ook na het partagetractaat van 1661 in het Land van Valkenburg, Spaanse partage, tot 1794 zijn blijven vervullen. Of er onder de oude heren van het Land van Valkenburg bepaalde ambtenaren zijn geweest voor het beheer der lenen is mij onbekend.
De eerste stadhouder der lenen welke wij tegenkwamen is Johan Struver van Bunde, die door Philips van Bourgondië in een akte van 11 april 1399 de fiefs estans en nos terres d'Oultre Meuse'. Dit moet een tijdelijk ambtenaar geweest zijn, want op 18 juni 1406 benoemt hertog Antoon van Brabant, 'omdat dair nye man van onsen wegen geset noch gementicht en is onze mannen te manen, gheen recht en doet van commeren, die gedaen werden in leengoeden.' Jan, heer van Wittem, drossaard van het Land van Valkenburg voor de tijd van twee jaar tot zijn stadhouder der lenen, aanstelde waarna de hertog zelf in het Land zou komen voor de beleningen en om recht te spreken. Na de benoeming van Willen van Retersbeek gen. Schaesberg tot voogd, machtigt Jan Hertog van Brabant deze op 11 mei 1418 om het ambt van stadhouder der lenen waar te nemen en de heergewaden te ontvangen en rekening daar over af te leggen aan de rentmeester van het Land van Valkenburg
Algemeen
Justitie
Bevoegdheden van de voogd
Ondervoogd te Heerlen
Inkomsten uit het voogdambt
Varia
Supplement
Bijlage: Korte beschrijving van de aktes van het archief van de Ridderleenhof Carsfeld te Gulpen LvO 9177-9184
Inventarisnummer 9177; Akten van overdracht en verbintenis over de jaren 1570-1612
Inventarisnummer 9178; Akten van overdracht en verbintenis over de jaren 1740-1767
Inventarisnummer 9179; Minuten van overdracht en verbintenis
Inventarisnummer 9181; Rollen der civiele processen
Inventarisnummer 9182; Civiele processen
Inventarisnummer 9183; Processtukken in civiele zaken
Inventarisnummer 9184
Kenmerken
Datering:
1411-1795
Auteur:
J.M. van de Venne
Inventaris:
Inventaris van de archieven van de Landen van Overmaas, 6 delen (Maastricht z.d.)
Omvang:
221 meter - 105 charters
Opmerking:
Verscheidene archiefblokken vermeld in deze inventaris zijn overgedragen naar andere instellingen: de inv.nrs 1641-1701, 1716-1718,6001-6392, 6489-6514 berusten bij Rijckheyt, Centrum voor Regionale Geschiedenis (voormalig Gemeente archief) te Heerlen; de inv.nrs 2637-2646 zijn opgenomen in het archief van de abdij Kloosterrade; Bij deze inventaris hoort: J.M van de Venne, 'Inleiding op de archieven van de Landen van Overmaas'; Bij dit archiefblok zijn als archiefvormers de voormalige afzonderlijke archiefblokken I G 76 - I G 174 gevoegd als archiefvormers. Als afzonderlijke blokken zijn deze komen te vervallen
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS