Uw zoekacties: Europese dagboeken en egodocumenten
x244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

  • Kenmerken van het archief
  • Inleiding op het archief
  • Inventaris of plaatsingslijst
  • Eventueel bijlagen
  • De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

    De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

    De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

    Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

    244 Europese dagboeken en egodocumenten ( NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies )
    Zoek in deze inventaris
    >
    Zoektermen
    Zoektips!

    Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

    • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
    • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
    • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

    Meer zoektips vindt u hier.

    beacon
     
     
    Openbaarheid
    De collectie is in grotendeels beperkt openbaar en is slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, is ter plekke bij balie van de studiezaal van het NIOD een archiefverklaring verkrijgbaar. Direct na ondertekening kunt u de stukken aanvragen en inzien.

    Een aantal dagboeken is volledig openbaar omdat de auteur of diens nabestaanden toestemming hebben gegeven voor publicatie. Dit is vermeld bij de betreffende dagboeken.

    Vanwege de bescherming van de privacy zijn van sommige dagboekauteurs alleen de initialen vermeld. Dagboekauteurs van wie de naam niet bekend is, zijn vermeld als "anoniem".

    Dagboek 1642 kan tot 1 januari 2028 slechts ingezien worden na schriftelijke toestemming van de de schenker.

    Dagboek 1832 is tot 1 januari 2026 in het geheel niet raadpleegbaar.
    Inleiding
    titel archief
    archiefvormer
    omvang
    citeer en aanvraaginstructie
    periode van ontstaan
    aard van de archiefbestanddelen
    ordening van de archiefbestanddelen
    selectie, vernietiging en bewerking
    aanvullingen
    wettelijke status
    reproductiebeperkingen
    taal van de archiefbescheiden
    materiële staat
    bewerking
    Geschiedenis
    "Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig: een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland, [...] toespraken van een predikant" *  .
    Met deze woorden riep G. Bolkestein, minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van de Nederlandse regering in ballingschap, de luisteraars in bezet Nederland op hun alledaagse belevenissen op papier vast te leggen. In de avonduitzending van Radio Oranje van dinsdag 28 maart 1944 kondigde hij de samenstelling van een "groot, waarlijk nationaal werk" aan. Met zijn oproep legde Bolkestein de fundamenten voor de Collectie Dagboeken en Egodocumenten van het NIOD.
    Eén van de velen die Bolkestein's oproep hoorden, was een jong joods meisje dat op een zolder aan de Amsterdamse Prinsengracht ondergedoken zat. Het dagboek van Anne Frank zou onder de titel "Het Achterhuis" uitgroeien tot het bekendste egodocument uit de bezettingsperiode. Maar ook honderden anderen tekenden hun alledaagse belevenissen op: huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, gevangenen en scholieren.
    "...natuurlijk stormden ze allemaal meteen op mijn dagboek af".
    Daags na Bolkesteins radiotoespraak stelde Anne Frank zich al voor hoe het zou zijn als ze een roman over het Achterhuis kon schrijven, "aan de titel alleen zouden de mensen denken, dat het een detective-roman was". De scan is gemaakt uit het facsimile van het dagboek.
    Erfgoedstuk
    Meteen na haar oprichting begon het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) met het verzamelen van hun dagboeken. Vanaf december 1945 werd de Nederlandse bevolking via radio-uitzendingen opgeroepen dagboeken ter beschikking te stellen aan het RIOD. Het vergaren van deze geschriften was belangrijk omdat "de onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen.
    Aldus verwierf het RIOD honderden dagboeken. Elk dagboek waarvan verwacht werd dat het "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn", werd gekopieerd waarna de eigenaar het origineel desgewenst weer terug kreeg. Ingezonden dagboeken waaruit een minder sterk historisch belang sprak, werden geretourneerd zonder te zijn vermenigvuldigd.
    In de tweede helft van 1947 kregen de dagboekauteurs een vragenformulier toegezonden waarin zij hun persoonlijke achtergrond konden schetsen. De toenmalige chef van het RIOD, drs. L. de Jong voorzag dat “de latere lezer der fotocopieën zeer zeker voor de persoon van de schrijver of schrijfster grote belangstelling zou hebben”.

    Het NIOD beschikt over 485 ingevulde vragenformulieren, die in archief 783 zijn ondergebracht.
    In 1949 werden de belangwekkendste dagboeken geanalyseerd zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Analyses van niet-aanwezige dagboeken vermelden de reden waarom een dagboek niet is vermenigvuldigd. De in totaal 955 gestencilde dagboekanalyses bevinden zich in archief 784. In een aparte doos zijn enkele originele analyses bewaard gebleven. Met het oog op de uitgave van een bronnenpublicatie maakte een medewerkster van het Instituut, mevrouw dr. R.S. Zimmerman-Wolf, een selectie uit de dagboeken. Nadat zij zich uit het project had teruggetrokken, voltooide mevrouw drs. T.M. Sjenitzer-van Leening de werkzaamheden. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal.
    Veel dagboekbeschrijvingen zijn gemaakt in de jaren vijftig en ademen de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen over de oorlogsjaren.
    Literatuur, verwante collecties en media
    Literatuur over oorlogsdagboeken en egodocumenten
    De collectie dagboeken van het NIOD in de media
    Gepubliceerde dagboeken uit de NIOD-collectie
    Verwante archieven
    Digitale dagboeken
    Volledig digitaal beschikbaar zijn de dagboeknummers 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 16, 19, 20, 22, 24, 25, 40, 41, 44, 56, 57, 75, 77, 81, 85, 88, 92, 100, 102, 126, 127, 129, 135, 143, 153, 162, 166, 167, 183, 187, 191, 193, 197, 198, 205, 207, 208, 209, 214, 215, 217, 219, 223, 230, 231, 232, 237, 245, 250, 251, 252, 253, 267, 270, 286, 301, 303, 306, 308, 315, 320, 332, 333, 336, 350, 351, 360, 362, 369, 370, 379, 382, 387, 397, 399, 403, 411, 414, 418, 419, 423, 425, 426, 427, 429, 430, 432, 440, 463, 465, 470, 475, 478, 479, 480, 490, 504, 507, 508, 511, 513, 516, 519, 526, 530, 547, 560, 572, 573, 574, 575, 579, 582, 586, 588, 590, 597, 615, 616, 619, 631, 642, 649, 668, 696, 704, 711, 716, 721, 722, 724, 730, 734, 736, 737, 739, 743, 744, 751, 752, 764, 768, 769, 776, 804, 810, 825, 837, 840, 842, 850, 860, 871, 877, 878, 883, 887, 888, 898, 909, 920, 921, 922, 928, 937, 953, 957, 965, 968, 973, 985, 986, 987, 990, 993, 994, 1010, 1017, 1019, 1021, 1039, 1040, 1045, 1052, 1062, 1067, 1071, 1095, 1164, 1197, 1245, 1279, 1296, 1304, 1328, 1338, 1342, 1346, 1349, 1359, 1384, 1399, 1400, 1419, 1436, 1454, 1457, 1458, 1461, 1462, 1464, 1468, 1469, 1471, 1474, 1475, 1477, 1480, 1484, 1487, 1488, 1489, 1490, 1491, 1495, 1496, 1497, 1499, 1502, 1504, 1505, 1508, 1509, 1510, 1511, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1527, 1528, 1530, 1531, 1533, 1534, 1536, 1543, 1544, 1552, 1554, 1555, 1559, 1560, 1564, 1569, 1572, 1577, 1584, 1587, 1593, 1605, 1611, 1614, 1619, 1623, 1626, 1628, 1657, 1700, 1701, 1778, 1807, 1808, 1816, 1827, 1841, 1845, 1876, 1890, 1902, 1903, 1907, 1913, 1915, 1917, 1919, 1920, 1942, 1949, 1954, 1957, 1958, 1961, 1966, 1973, 1975, 1979, 1980, 1986, 1987, 1992, 1999, 2003, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2016, 2023, 2026, 2027, 2030, 2034, 2036, 2038, 2039, 2042, 2043, 2045, 2050, 2051, 2055, 2058, 2059, 2060, 2062, 2067 en 2069.
    Hiervan zijn de dagboeknummers 3, 5, 7, 16, 20, 22, 24, 25, 41, 44, 56, 75, 81, 85, 88, 102, 129, 142, 143, 166, 167, 187, 191, 196, 197, 198, 207, 209, 211, 245, 250, 251, 263, 267, 270, 296, 303, 320, 336, 350, 351, 362, 369, 370, 389, 399, 412, 414, 419, 423, 424, 429, 432, 440, 460, 463, 470, 478, 479, 480, 490, 572, 573, 575, 579, 586, 597, 642, 649, 704, 711, 722, 730, 734, 736, 737, 739, 764, 860, 871, 877, 887, 888, 898, 931, 955, 963, 965, 968, 1010, 1164, 1197, 1245, 1279, 1458, 1461, 1462, 1464, 1469, 1477, 1487, 1490, 1497, 1505, 1508, 1509, 1510, 1515, 1519, 1520, 1521, 1522, 1524, 1526, 1528, 1534, 1543, 1544, 1552, 1554, 1559, 1560, 1562, 1564, 1577, 1584, 1593, 1605, 1611, 1841, 1954 en 1966 bovendien volledig getranscribeerd en woordelijk doorzoekbaar.

    De website Geheugen van Nederland toont een groot deel van deze dagboeken, aangevuld met nog eens honderden dagboeken die bij andere archiefinstellingen worden bewaard.
    Inventaris
    aanvraaginstructie
    Dagboeken uit deze collectie kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd
    onder vermelding van: collectie 244, inv.no. ...
    Het inventarisnummer is vermeld links naast de beschrijving van de stukken
    1731 Anoniem
    244 Europese dagboeken en egodocumenten
    Inventaris
    1731
    Anoniem
    Auteur:
    Anoniem
    Openbaarheid:
    Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.
    Vorm:
    Journaal en dagboek (krantenuittreksels, handgeschreven in een Duitstalig werkboek )
    Omvang:
    240 pagina's
    Periodisering:
    2 februari 1942 - 7 mei 1945
    Periode van ontstaan:
    2 februari 1942 - 7 mei 1945
    Localisering:
    Amsterdam, hongertochten via Hoorn, Zwaagdijk, Edam, Wieringen, Heilo, Noord Scharwoude, Koedijk, Alkmaar, Krommenie
    Taal:
    Nederlands
    Inhoud:
    De auteur, woonachtig in Amsterdam, citeert uit kranten de militaire oorlogvoering in Nederland, Europa en Indië. Verder noemt hij de rantsoenen en prijzen van etenswaren. De krant die hij gebruikt is meestal "Het Volk". De vele door de Duitsers genomen maatregelen worden door hem genoemd. Hij geeft namen van mensen die zijn omgekomen bij illegale acties of represailles. De eerste periode noteert hij weinig over de situatie in Amsterdam of over zijn eigen ervaringen. Vanaf 28 november 1944, na een maand pauze wegens een verwonding aan zijn hand begint hij weer te schrijven. Nu vertelt hij hoe moeilijk het is te schrijven omdat de elektriciteit is afgesneden. Hij werkt in het begin bij een olielampje, later met een 4 volt accu en een lampje van 3 watt. In Amsterdam is de centrale keuken, maar er wordt veel honger geleden. Zelf verzamelt hij met een vriend eten tijdens een fietstocht in wind en regen. De tocht gaat naar Hoorn, Zwaagdijk en Edam. Hij koopt en ruilt eten tegen klompen en laarzen. Onderweg knapt een band, maar hij heeft een reserve mee. Hij ontmoet veel mensen, die ook een hongertocht maken. De rantsoenen worden steeds kleiner. Voor alles staan de mensen in de rij. In Haarlem en Hilversum moet textiel ingeleverd worden. Trams rijden van 3 tot 6 uur en de winkels zijn open van 10 tot 4 uur om stroom en gas te besparen. De periode 19 oktober 1944 tot 27 januari 1945 is er geen dagboek bijgehouden. Op 27 januari 1945 schrijft hij dat hij nergens zin meer in heeft, hij wil eten, warmte en vrede. Zonder bon is bijna niets meer te koop, de prijzen op de zwarte markt zijn hoog. Na aardappels worden er nu veel suikerbieten aangeboden. Hij vertelt dat hij 4 December 1944 met een vriend nog een hongertocht per fiets naar Noord-Holland onderneemt, naar Wieringen. Het weer is slecht. Hij overnacht op een boerderij met 7 mensen. Het wordt een gezellige avond in de kamer van de knecht. Ze slapen lekker warm op stro in de schuur.
    Inhoud vervolg:
    De volgende ochtend kloppen ze tevergeefs bij boerderijen aan. 's Middags krijgen ze voor hun kleding kilo's tarwe en aardappelen. Hij overnacht in Heilo bij een kennis. Hij loopt naast zijn volgeladen fiets ernaartoe. Het is Sinterklaasavond en dit wordt door de kennis gevierd. Het huis ruikt naar oliebollen. De 26 gasten slapen weer in de schuur. Hij slaapt slecht, omdat er gezongen en gepraat wordt. De volgende dag loopt hij met de zware fiets naar Noord Scharwoude. waar ze een boer ontmoeten met paard en wagen. Hun vracht laden ze op de wagen en via Koedijk en Alkmaar komen ze terug bij eerder genoemde boer. Alkmaar wordt gebombardeerd. Als hij terugfietst naar huis scheurt zijn band en moet hij verder lopen. Nog net voor acht uur is hij thuis in Amsterdam. Hierna onderneemt hij nog enkele tochten. Als hij langs Krommenie komt worden daar razzia's uitgevoerd. In het Oosten rukken de Russen op. De Duitsers hangen plakkaten op dat mannelijke inwoners tussen de 16 en 40 jaar zich januari 1945 moeten melden voor de arbeidsinzet. Niet veel mensen melden zich, ook niet na een herhaalde oproep. De auteur zelf duikt ook onder. Ondanks het gebrek aan eten komt zijn gezin de winter door. Rie (zijn echtgenote ?) onderneemt tochten naar Overijssel. Enkele malen krijgt men wit brood en margarine uit Zweden en brood van het internationale Rode Kruis. De Russen staan aan de Oder en de Amerikanen bij de Rijn. De Amerikanen breken door en via Frankrijk en België bevrijden ze eerst oost-Nederland. Op 2 mei 1945 verschijnen de eerste vliegtuigen boven Amsterdam. De geallieerden brengen levensmiddelen. 4 Mei 1945 worden bewoners van Amsterdam-Zuid door de Duitsers hun huis weer ingejaagd. 5 Mei 1945 is het vrede en in de stad loopt iedereen in het oranje. 7 mei 1945 is hij aanwezig bij de mensen op de Dam en hij vertelt uitgebreid over de paniek die er uitbreekt als de Duitsers hun schietpartij vanuit de "Grote Club" beginnen. De mensen vluchten alle kanten op.
    NB:
    Het werkboek was mogelijk bedoeld voor werknemers van de Nederlandse Droogdok Maatschappij (NDM) in Amsterdam.
    Datum beschrijving:
    augustus 2011
    Records 101 t/m 200
    Records 201 t/m 300
    Records 301 t/m 400
    Records 401 t/m 500
    Records 501 t/m 600
    Records 601 t/m 700
    Records 701 t/m 800
    Records 801 t/m 900
    Records 901 t/m 1000
    Records 1001 t/m 1100
    Records 1101 t/m 1200
    Records 1201 t/m 1300
    Records 1301 t/m 1400
    Records 1401 t/m 1500
    Records 1501 t/m 1600
    Records 1601 t/m 1627
    Kenmerken
    over het archief:
    Direct na de bevrijding is het NIOD begonnen met het verzamelen van dagboeken en andere egodocumenten. Inmiddels bestaat de collectie uit ruim 1350 exemplaren, die óf in origineel óf in fotokopie aanwezig zijn.
    Beschrijving:
    Een aantal dagboeken is in de loop der jaren gepubliceerd (zie de rubriek Literatuur en verwante collecties). Een deel van de collectie is gebruikt voor het samenstellen van de bloemlezing "Dagboekfragmenten 1940-1945" (1954). Veertien dagboeken die door kinderen zijn geschreven, zijn gebruikt voor het jeugdboek "Oorlog in inkt" (2020).
    Openbaarheid:
    Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
    Omvang:
    38 meter (2096 inventarisnummers)
    Status:
    NIOD-KNAW collectie
     
     
     
    MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
    meer informatie over MAIS-(M)DWS