algemeen zoeken | specifiek zoeken | uitleg | vaak gestelde vragen |
| Zoeken in de archieven. |
| Zoeken in de toegangen op archieven en collecties
De zoekfuncties die hier worden aangeboden maken het mogelijk informatie te vinden in de toegangen op archieven en collecties bij de participerende archiefdiensten. In toegangen (inventarissen, plaatsingslijsten, indexen) worden archiefstukken globaal beschreven. In het algemeen zijn archieven geordend en een inventaris is een weerslag van die ordening. Een plaatsingslijst geeft beschrijvingen van stukken zonder een vergaande ordening. Indexen zijn lijsten met namen e.d. die specifieke informatie geven. U zoekt in de tekst van een toegang. Als een zoekactie een resultaat oplevert, dan wordt dit resultaat gepresenteerd als een lijst met archieftitels. Per archieftitel wordt aangegeven bij welke archiefdienst het betreffende archief wordt beheerd. Het kan zijn dat het opgegeven woord voorkomt in de titel van een archief, maar vaker zal het woord in één of meer beschrijvingen voorkomen. Door op de button voor de archieftitel te klikken krijgt u de stukken te zien die voldoen aan de zoekvraag en/of de gehele inventaris van het betreffende archief. Onder kenmerken wordt informatie over het archief getoond. Vaak kan de tekst van een archiefbeschrijving worden aangeklikt. U krijgt dan aanvullende informatie over dat archiefstuk en eventueel de wijze waarop het kan worden gereserveerd. Basisprincipes bij het zoeken Er zijn meerdere manieren zoeken mogelijk. Zoeken met alle opgegeven woorden, zoeken met een serie woorden of zoeken met één van de opgegeven woorden. U kunt het zoekresultaat specifieker maken door een periode op te geven of een archiefdienst te selecteren. De zoekmachine zoekt alleen naar resultaten die precies overeenstemmen met uw zoekterm(en); als u zoekt naar 'Vereniging' vindt u dus geen beschrijvingen met het woord 'Vereeniging'. U kunt op beide woorden zoeken door bij uitgebreid zoeken beide woorden in te typen in het vakje 'zoeken met één van de woorden'. Gebruik in principe gehele woorden. Het verschil tussen 'zoeken met alle woorden' en 'zoeken met één van de woorden'? Zoeken met alle woorden geeft in principe een verfijnder zoekresultaat, terwijl zoeken met één van de woorden een ruimer resultaat oplevert. Gebruik van deze laatste functie wordt aanbevolen als het zoekresultaat beperkt is of bij een bekende variatie op de schrijfwijze. Zoekbewerkingen 'met exact de zin' U kunt ook zoeken 'met exact de zin'. Op deze wijze kunt u bijvoorbeeld zoeken op de naam van een vereniging, een kerk, een bedrijf. Realiseert u zich bij het gebruik van deze functie wel dat de schrijfwijze exact gelijk moet zijn. Zoektermen worden gecombineerd De zoekfunctie voegt automatisch "en" toe tussen de verschillende zoekmogelijkheden die worden gebruikt. Zo kunnen 'zoeken met alle woorden' en 'zoeken met één van de woorden' worden gecombineerd. Bijzondere zoekfuncties en uitgesloten tekens en woorden Door een $-teken voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden met dezelfde taalkundige oorsprong. Voorbeeld: $repatriëren levert als zoekresultaat tevens vervoegingen van repatriëren op zoals gerepatrieerde, repatriërende. Of bijvoorbeeld $weg. Dat levert naast weg ook wegen, rijkswegen of wegenreglement op. Door een ?-teken voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden met dezelfde klank. Voorbeeld: ?visser geeft tevens resultaten met visscher, visschers, vissers, visschen en visserij. Een _ (underscore) vervangt een letter, een % vervangt een aantal letters. Het maakt niet uit of u hoofdletters of kleine letters gebruikt. Leestekens hebben geen invloed op het zoekresultaat. Een aantal woorden zijn uitgesloten omdat ze te vaak voorkomen om er nuttig mee te kunnen zoeken. Zoeken op 'de' levert bijvoorbeeld geen resultaat op. Dergelijke stopwoorden mogen wel worden gebruikt in 'met exact de zin'. Reserveren en inzien van archiefstukken Als u het gevonden archiefstuk wilt inzien neemt u contact op met het betreffende archiefdienst. Dat kan per e-mail, post of telefoon. U maakt een afspraak om het archiefstuk op de studiezaal te kunnen bestuderen. Om wachten te voorkomen kunt u de stukken vooraf reserveren. Over het algemeen zijn de archieven openbaar en mogen archiefstukken gratis worden ingezien in de studiezaal. Er zijn echter uitzonderingen. Sommige archieven of archiefstukken zijn niet of slechts beperkt openbaar. Meestal heeft dat te maken met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. |
| Vaak gestelde vragen
Hoe kan ik mijn zoekresultaten beperken? Soms gaat een zoekbewerking naar het juiste gebied, maar zijn er te veel resultaten. Om het aantal zoekresultaten te beperken, kunt u een nieuwe zoekbewerking opgeven met meer woorden die van toepassing moeten zijn. Het verfijnen van de vraag Archieven.nl maakt dit proces eenvoudig. Door een periode aan te geven wordt het zoekresultaat ook specifieker. Wat is het verschil tussen 'zoeken met alle woorden' en 'zoeken met één van de woorden'? Zoeken met alle woorden geeft in principe een verfijnder zoekresultaat, terwijl zoeken met één van de woorden een ruimer resultaat oplevert. Gebruik van deze laatste functie wordt aanbevolen als het zoekresultaat beperkt is of bij een bekende variatie op de schrijfwijze. Moet ik het volledige woord typen? Ja, in principe dient u een volledig woord in de typen . Archieven.nl gaat uit van de woorden die in archiefbeschrijvingen worden gebruikt. Moet ik hoofdletters typen? De zoekbewerkingen van archieven.nl houden geen rekening met hoofd- of kleine letters. Alle letters, ongeacht hoe u ze typt, worden beschouwd als kleine letters. Voorbeeld: als u zoekt op 'biNNENlandse', 'Binnenlandse' of 'BINNENLANDSE', krijgt u hetzelfde resultaat. |
Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.
Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:
De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.
De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.
De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.
Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.
Als u het veld "alle velden" invult, doorzoekt u het gehele bestand. U kunt de zoekresultaten beperken door in de velden achter "periode" specifieke jaartallen in te vullen.Een overzicht van alle dagboeken kunt u oproepen door hier te klikken.
Tijdens de bezettingsjaren vertrouwden honderden mensen hun alledaagse belevenissen toe aan het papier. Vanuit Londen riep Radio Oranje de Nederlandse bevolking op een dagboek bij te houden. Deze geschriften vormen een rijke historische bron omdat de gebeurtenissen en ervaringen uit de eerste hand opgetekend zijn. Het NIOD beschikt over ruim duizend dagboeken van onder meer huisvrouwen, burgemeesters, winkeliers, artsen, NSB'ers, Oostfrontstrijders, scholieren en gevangenen.
Meteen na haar oprichting begon het toenmalige Rijksbureau voor Oorlogsdocumentatie met het verzamelen van dagboeken. Vanaf december 1945 verzocht Lou de Jong in radio-uitzendingen om dagboeken ter beschikking te stellen. Het vergaren van deze egodocumenten was belangrijk omdat "de vaak onopzettelijk door tallozen bijgehouden dagboeken bij uitstek het nageslacht een juiste indruk geven van wat de gewone burger in de oorlogs- en bezettingsjaren beleefde". Daarnaast hebben de dagboeken grote waarde omdat zij een uitvoerig beeld geven van belangwekkende plaatselijke gebeurtenissen. Zo verwierf het RIOD honderden dagboeken die elk "voor het historisch onderzoek naar de jaren der Duitsche bezetting tot in de lengte van generaties van de grootste beteekenis zal zijn".
In 1949 werden de dagboeken geanalyseerd en beschreven, zodat "systematisch al datgene zou worden opgetekend wat voor de verdere wetenschappelijke arbeid [...] van belang zou kunnen zijn". De analyses bevatten informatie over de auteur, locatie, periode en inhoud van de betreffende dagboeken. Op 20 november 1954 verscheen een bloemlezing onder de titel "Dagboek-fragmenten 1940-1945". Een exemplaar hiervan bevindt zich in de studiezaal van het NIOD. De helft van de dagboekbeschrijvingen is gemaakt in de jaren vijftig en ademt de sfeer van de toen geldende maatschappelijke opvattingen. Sinds 10 jaar worden de dagboeken beschreven door Marian Ros.
De dagboeken zelf zijn in te zien in de studiezaal van het NIOD. Vanwege het vaak persoonlijke karakter van de dagboeken is de collectie beperkt openbaar. In de praktijk betekent dit dat de dagboeken pas gelezen kunnen worden na het tekenen van een verklaring waarin is vastgelegd hoe de bescherming van de privacy gewaarborgd moet worden.
Hulp bij uw onderzoek
U zoekt door bijna 2,5 kilometer archiefdocumenten van het NIOD.
Hieronder leest u enkele tips en trucs om het zoeken te vereenvoudigen.
Zoekmogelijkheden
Verfijnen
Rechts in het scherm heeft u de mogelijkheid om het zoekresultaat te verfijnen op materiaalsoort. U zoekt dan alleen in inventarissen, dagboeken of archiefvormers. Om terug te keren naar het volledige zoekresultaat klikt u op de rode knop met het witte kruis.
Sorteren
De resultaten staan in het algemeen alfabetisch gesorteerd. U kunt echter ook kiezen voor een andere sortering (zoals archiefcode, datum of laatste wijziging).
Bijzondere zoekfuncties
Door een $-teken voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden met eenzelfde taalkundige oorsprong:
$repatriëren levert als zoekresultaat tevens vervoegingen op zoals gerepatrieerde en repatriërende.
Door een ?-teken voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden met dezelfde klank:
?visser levert tevens resultaten op zoals visscher, visschers, vissers, visschen en visserij.
Een _ (underscore) vervangt een letter; een %-teken vervangt een aantal letters:
G_bbels levert zowel Göbbels op als Gobbels.
G%bbels levert daarnaast ook Goebbels op.
Het maakt niet uit of u hoofdletters of kleine letters gebruikt. Leestekens hebben geen invloed op het zoekresultaat.
Uitgesloten woorden
Een aantal woorden is uitgesloten omdat ze te vaak voorkomen om er nuttig mee te kunnen zoeken. Zoeken op ‘de’ bijvoorbeeld levert geen resultaat op. Dergelijke lidwoorden kunnen wel worden gebruikt bij zoekopdrachten in 'met exact de zin’.