Uw zoekacties: Aduardergasthuis, 1604 - 1984
x1363 Aduardergasthuis, 1604 - 1984 ( Groninger Archieven )
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

1363 Aduardergasthuis, 1604 - 1984 ( Groninger Archieven )
Zoek in deze archieftoegang
>
Zoektermen
 
 
Inleiding
Het Aduardergasthuis dankt zijn bestaan aan het testament van Wilhelmus Emmen, de laatste der abten van het klooster te Aduard, de vermaarde abdij der Bernardijner orde, die in 1580 te midden van krijgsgewoel in vlammen is opgegaan. Dit klooster bezat in de stad Groningen een refugium, gelegen aan de Munnekeholm, welk gebouw op last van de gedeputeerde staten der provincie in 1599 is verkocht *  . Koper werd Wilhelmus Emmen, die een deel ervan, het zg. Blauwe huis, bij testament van 1 juni 1604 bestemde tot een gasthuis voor acht oude"schamele personen" *  . Eventueel, als de financiën van de instelling het zouden toelaten, mocht het aantal der inwoners nog worden uitgebreid. Nader bepaalde de stichter, dat een echtpaar en een geestelijk gestoord man, die reeds in het huis woonden, het recht zouden hebben hun leven lang daarin te blijven.
In zijn testament heeft Emmen aangegeven op welke wijze het gasthuis diende te worden beheerd. De testator was voornemens het beheer eerst in handen te leggen van "executores", die hij zelf wilde aanstellen. Deze zouden op hun beurt weer twee eerbare mannen" aanwijzen, als opvolgers na hun dood, en op dezelfde wijze moest zo voor successie worden zorg gedragen.
Het valt niet uit te maken of Wilhelmus Emmen al of niet executeurs heeft aangesteld voor hij in 1613 overleed *  . Slechts valt te constateren, dat in een raadsresolutie van 28 januari 1618 burgemeester Rodolff Battingh en Willem Barnda "voorstanderen van d'abt van Adewerts gasthuis" genoemd worden. Het stadsbestuur ging als oppervoogd van dergelijke instellingen in 1620 ertoe over twee voogden te laten benoemen door de burgemeesters. Eén van deze voogden was boekhoudend voogd. Deze regel bleef gehandhaafd tot 1795, in welk jaar het stadsbestuur naar zijn oude vorm verdween om plaats te maken voor de municipaliteit. Het door laatstgenoemd college op 17 juli 1795 vastgestelde "plan van oproeping; als mede voorschriften voor de regering der stad enz.", voorzag in een nieuwe regeling inzake de benoeming der voogden. De openvallende "plaatsen van voogden over godshuizen, waarover de bestelling bij de stadsregering geweest is" zouden voortaan, "tot nader beschikking van het volk" -welke overigens niet kwam-, door de municipaliteit en de achttien kiezers worden begeven. De jaarlijkse verkiezingen, welke in feite meestal continuaties waren, vonden niet langer plaats; slechts dan, wanneer er een post openviel, werd in de vacature voorzien.
Op deze wijze werden de voogdijen der gasthuizen later door de raad aangevuld totdat daarin verandering is gebracht door een op 19 februari 1870 door de gemeenteraad vastgestelde verordening ("verordening, bepalende de wijze van benoeming door den raad der gemeente Groningen, van de leden van het bestuur der godshuizen en andere instellingen van liefdadigheid"). Krachtens art. 2 van deze verordening zou om de twee jaren één lid van ieder gasthuisbestuur aftreden. Alvorens het kwam tot benoeming van nieuwe voogden ingevolge deze verordening, werd ze reeds gewijzigd bij besluit van de gemeenteraad van 25 februari 1871. Besloten werd toen o.m., dat de benoeming van voogden zou geschieden uit een voordracht van een dubbel getal personen door de besturen van deze instellingen op te maken, vermeerderd met een gelijk getal, door burgemeester en wethouders daarbij te voegen.
Het stadsbestuur was oppervoogd over de gasthuizen. Als zodanig gaf het op 20 november 1630 een instructie, waarbij voornamelijk de rekenplichtigheid der gasthuizen aan het stedelijk bestuur werd geregeld ("instructie voor de vogeden van de gast-huysen in dese stadt Groeninghen"). Deze instructie is in 1666 opnieuw "opgelegd". Overeenkomstig de instructie van 1630 hoorden tot 1657 de vier burgemeesters de gasthuisrekeningen af. Nadien geschiedde dit door één der burgemeesters met drie "adjungeerde raedsheeren" *  . In 1666 werden vier vaste raadscommissies ingesteld; ieder daarvan moest de rekeningen van enkele kerken, gasthuizen of weeshuizen innemen *  . Verscheidene gasthuizen, waaronder het Aduardergasthuis, moesten hun commissie in verschillende beheersaangelegenheden kennen. Sinds 1684 was voor toelating van conventualen consent van de raadsgecommitteerden nodig *  -Nog zenden jaarlijks de voogden van het Aduardergasthuis hun rekening aan het stadsbestuur ter goedkeuring.
Het gasthuis bleef van de stichting af gevestigd op dezelfde plaats, waar het thans is gelegen, aan de westzijde van de Munnekeholm. het oude "Blauwe huis" is echter in 1775 *  door een nieuw gebouw vervangen. Dit herbergt tegenwoordig tien conventualinnen.
In 1958 is het archief van het gasthuis overgebracht naar het depot van het gemeente-archief. Eigenlijke inventarisatie vond tevoren nooit plaats, slechts zijn bewaard gebleven enkele 18e eeuwse lijsten, die archiefstukken opsommen, welke toen aanwezig waren *  . Uit een verklaring van een nieuw aangestelde voogd, Christoffer Tervise, uit 1736, blijkt, dat hij van de weduwe van zijn voorganger "de originele en copiële fundatiebrief" van het gasthuis heeft overgenomen, het testament van Wilhelmus Emmen dus *  . dit oorspronkelijke stuk bevindt zich thans echter niet meer in het archief. Wel bezit de gemeente Groningen vanouds een exemplaar van dit testament.
Het gasthuis heeft een bijna volledige serie rekeningen van 1761 af. Ten gemeentearchieve bevindt zich echter een serie, aanvangende met 1630. Reeds tevoren moeten rekeningen aan het stadsbestuur zijn uitgebracht, want bij raadsresolutie van 22 augustus 1625 zijn gecommitteerden benoemd om de rekening van het Aduardergasthuis in te nemen. Vroeger bleven de bij de rekeningen overgelegde bescheiden veelal op het raadhuis achter. Een inventaris van het stadsarchief van 1800 somt bijlagen van vele rekeningen van het Aduardergasthuis van vóór 1800 op. Vermoedelijk waren deze alle reeds in 1856 vernietigd, want toen in dat jaar de burgemeester de voogden berichtte, dat zij desverkiezende de bij hun rekeningen overgelegde kwitantiën zouden kunnen terugontvangen, noemde hij voor het Aduardergasthuis slechts die van 1807 - 1811 *  .
De burgemeester was van mening, dat, indien er geen gebruik van dit aanbod werd gemaakt, de bijlagen konden worden vernietigd, "als hebbende ... geen verdere waarde". De voogden zijn waarschijnlijk niet op het aanbod ingegaan, althans in hun archief werden alleen bijlagen van 1764, 1779, 1850 en volgende jaren aangetroffen *  . Aangezien dergelijke bijlagen van na 1850, na verloop van tijd kunnen worden vernietigd, zo ze geen historische waarde hebben, zijn ze niet in de inventaris opgenomen. De bijlagen van 1847, welke in het archief der gemeente berustten, zijn weer aan het archief van het Aduardergasthuis toegevoegd.
Over de wijze, waarop het archief vroeger werd bewaard, kan het volgende worden meegedeeld. Toen in 1850 de archivaris der provincie Groningen, mr. H.O. Feith, in het algemeen inlichtingen inwon over de toestand der archieven in deze provincie aanwezig, welke niet onder zijn beheer waren gesteld, antwoordde de boekhoudend voogd van het Aduardergasthuis, dat de in het gesticht aanwezige stukken, nl. aankomstbrieven en andere, het beheer de goederen betreffende stukken "in eene geslootene eikenhouten kast, sedert meer dan twee eeuwen bewaardt [werden], welke voorzorg in de laatste tijd is vermeerderdt, door dezelve in eene geslootene blikken trommel aldaar te plaatsen. Dezelfde zorg wordt steeds voor het gevaar dat dezelve door vochtigheid en dergelijke ongevallen zoude bederven aangewend. Waarvoor wij alsdan geen gevaar zien. Wanneer dezelve moeten worden gebruikt, zijn deze zeer gemakkelijk te vinden" *  .
Deze bijzondere zorg voor de archivalia was toen overigens vermoedelijk nog van heel recente datum, zo althans niet de blikken trommel door een nieuwe was vervangen, want onder de bijlagen van de rekening van genoemd jaar komt voor een kwitantie, afgegeven namens de weduwe J. Noordhoff, blikslager, ten bedrage van de som van f. 1.70, zijnde de kosten van de vervaardiging van een "geslotene trommel" *  .
Niet alle archiefstukken zijn naar het gemeentelijk depot overgebracht. Bij de boekhoudend voogd zijn blijven berusten het staatboek *  , alsmede de papieren, welke voor de huidige administratie nodig kunnen zijn; daarom zijn in het algemeen geen stukken van na 1900 in de inventaris opgenomen. Nog dient te worden opgemerkt, dat geen resolutie- of notulenboek voorhandig is; van het bestaan van een dergelijk protocol uit vroegere tijd blijkt niet en voor zo ver nog bekend is, zijn eigenlijke vergaderingen nooit gehouden.
De omvang van het archief is 3.55 meter.
Inventaris
1. Stukken van algemene aard
2. Oprichting en organisatie
3. Gebouw
5. Financiën
6. Grafsteden
7. Waardepapieren
8. Conventualinnen
Bijlage: Lijsten van voogden van het Aduarder Gasthuis 1620 - 1965
1. Chronologische lijst
2. Alfabetische lijst
Kenmerken
Datering:
1604 - 1984
Beschrijving:
Inventaris van het archief van het Aduardergasthuis
Bewerker:
H. Beek
Laatste Publicatie:
2013 (herziene versie)
Omvang:
3,55 m standaardarchiefberging
Categorie:
Archiefvormer(s)::
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS