De Zeepolder Arkemheen, welke haar ontstaan ontleent aan de dijkbrief, uitgevaardigd door hertog Reinald III van Gelre op 23 Maart 1356, behoort tot de oudste instellingen van die aard in de provincie Gelderland. Helaas is deze organisatie in de loop der eeuwen nooit in het bezit geweest van een eigen gebouw, zodat met name het archief, dat in de hier achter volgende inventaris is beschreven, gedurende die lange tijd vele bewaarplaatsen moet hebben gekend. Dit heeft steeds noodlottige gevolgen voor de volledigheid van de bewaarde bescheiden: zo zijn alle oorspronkelijke dijkbrieven en bevestigingen, en verder trouwens alle, mogelijk bestaan hebbende resolutieboeken van voor het jaar 1611 verdwenen. We zijn echter wel enigszins ingelicht over toestanden, welke bestaan hebben voor dit tijdstip, want er zijn niet minder dan drie registers bewaard (deze inventaris No's 178-180), waarin afschriften zijn opgenomen van de belangrijkste stukken van voor 1612, Het leek daarom gewenst om als bijlage een regestenlijst toe te voegen, al zal de gebruiker hier mogelijk regesten aantreffen, welke niet tot de normale inhoud van dergelijke lijsten behoren. Het criterium tot opname is hier geweest, het belang, dat de toenmalige autoriteiten hebben gehecht aan deze stukken, hetgeen er destijds toe heeft geleid meer dan een afschrift van dezelfde oorkonden en brieven te doen vervaardigen.

Voor een korte geschiedenis van de instellingen en de diverse reglementswijzigingen meen ik te kunnen verwijzen naar het geschrift, dat schrijver dezes op verzoek van het polderbestuur heeft samengesteld en dat bij de secretaris van het polderbestuur verkrijgbaar is gesteld. Deze inventaris kan worden gezien als de min of meer noodzakelijke aanvulling van dat geschrift.

Omtrent de lotgevallen van het archief zijn we slechts spaarzaam ingelicht. In de 19e eeuw werd het bewaard ten huize van de dijkschrijver en vermoedelijk is dit in vroeger tijden eveneens het geval geweest. De bestanddelen zijn eerst in de 20e eeuw gedeeltelijk overgebracht naar het Gemeentehuis van Nijkerk, later door plaatsgebrek naar het Nutsgebouw aldaar verhuisd, tenslotte weer naar de behuizing van de toenmalige secretaris. Ze worden sedert enkele jaren, nadat de brandvrije archiefkluis van de gemeente Nijkerk is gereedgekomen, in een afgesloten gedeelte van die kluis bewaard. Deze bewaring is voor een groot aantal jaren verzekerd door een huurcontract op lange termijn van het polderbestuur met het gemeentebestuur van Nijkerk.

Door al deze verhuizingen is de materiele toestand van het overgebleven gedeelte van het archief niet steeds onberispelijk te noemen. Verschillende gedeelten hebben door onoordeelkundige bewaring en ontoereikende berging zeer door vocht geleden; in het bijzonder de serie Verbalen (deze inventaris No's 213-412), en wel die van vóór het jaar 1715 zijn door verbleking van het schrift zonder moderne technische hulpmiddel en, als ultraviolet licht, moeilijk te raadplegen. Ook is de collectie ingekomen brieven zeer onvolledig, en dat er andere stukken, als b.v. resolutieboeken, zijn verdwenen, staat vast en is op te maken uit de hiaten in de aanwezige series. Zo kon in de vergadering van de dijkstoel van 1 februari 1872 de dijkgraaf mededeling doen, dat een notaris te Nijkerk twee "oude aantekenboeken" van Arkemheen aan de polder had geschonken, welke boeken hij op zijn beurt van een ingezetene van Nijkerk ten geschenke had gekregen, hogelijk kout er in de kooiende jaren nog het een en ander bij particulieren of anderszins te voorschijn, dat tot het hier beschreven archief heeft behoord.

Een enkel woord moge volgen ter verduidelijking van het financieel beheer. Oudtijds was het gewoonte de gemaakte uitgaven in een zeker rekeningjaar door de ontvanger of anderen te doen voorschieten, en na afloop van het rekeningjaar het totaalbedrag van deze uitgaven, vermeerderd b.v. met rentebedragen, benodigd voor opgenomen kapitalen en andere noodzakelijke uitgaven, als salarissen e.d. hoofdelijk om te slaan over alle polderlastigen. Een begroting, anders dan voor een bepaald aangenomen werk, als b.v. vernieuwing van een sluis, dus een begroting voor het totaal van de te verwachten uitgaven in een bepaald rekening jaar, werd niet gemaakt. Deze toestand is bij Arkemheen eerst gewijzigd bij invoering van het herziene, feitelijk geheel nieuwe, reglement van 1874. Sedertdien berust het financieel beheer op de bekende twee-eenheid begroting-rekening; de rekening wordt opgemaakt naar aanleiding van de begroting, de begroting dient als controle voor de rekening; sedert 1 Januari 1917 alles onder toedicht van Gedeputeerde Staten van Gelderland. Het was daarom gewenst in de afdeling IV een splitsing te maken in het beheer voor 1874 en dat van 1874 tot het eindpunt van deze beschrijving.

De inventaris van het archief loopt door tot 1 Januari 1948, na welk tijdstip ter secretarie het dossierstelsel volgens de decimale registratuur-code werd ingevoerd. Enkele nummers wijken af van deze begrenzingen, No. 7 is thans nog in gebruik.

April 1957. Z.

Oude stukken betr. polder Arkemheen in archief stad Harderwijk inv.nrs. 1950-1968, ca. 1460 - ca. 1630

Archief hoogheemraadschap van de Bunschoter Veen- en Veldendijk inv.nrs. 28, 727-729

Stukken vóór 1700: inv.nrs. 1, 2, 11, 177-179, (180-181), 213 t/m 239, 444 t/m 476, 1025, 1061.