Wanneer ik in de volgende bladzijden enkele opmerkingen wil maken over de indeling van de inventaris in zijn geheel, dan moet zich, zoals ik in het begin al zei, daarbij van zelf aansluiten een overzicht van de rechterlijke organisatie van Zeeland van de vroegste tijden af aan tot 1811 *  . Ik bedoel met Zeeland wederom het gebied van de tegenwoordige provincie van die naam met uitzondering van Zeeuwsch-Vlaanderen. Dat land toch, dat reeds sedert 1323 een geheel afzonderlijke positie is blijven innemen, had, zoals begrijpelijk is, ook een andere rechterlijke organisatie, en daarom zullen, zoals ik boven al zei, de archieven van de rechtbanken, weeskamers en notarissen in Zeeuwsch-Vlaanderen later in een afzonderlijke inventaris worden beschreven *  .

Ook nog in een ander opzicht zal het terrein van ons onderzoek beperkt moeten zijn: de rechtspraak in polderzaken, leenzaken, belastingzaken, de geestelijke rechtspraak enz. enz. zal niet opzettelijk worden behandeld, daar toch, zoals hiervóór blz. 18 reeds bleek, alle archieven, die deze verschillende soorten van bijzondere rechtspraak betreffen, niet vallen onder de archieven, die krachtens bestuursmaatregel zijn overgebracht, zodat ze dus ook niet in deze inventaris konden worden opgenomen. Komt dus in onderstaande bladzijden toch een enkele maal een dezer soorten van bijzondere rechtspraak, met name de rechtspraak in leenzaken, ter sprake, dan is dit alleen, omdat zij zo nauw met de gewone rechtspraak in verband staat, dat zonder dat het beeld van laatstgenoemde niet volledig zijn zou.

Wat betreft de Germaanse en de Frankische tijd kan men voor Zeeland slechts veronderstellender wijze spreken. Het is mogelijk, dat in de Frankische tijd ook in Zeeland enige malen in het jaar door de graaf werd recht gesproken in de 'echte ungebotene Dinge', waar de causae maiores werden behandeld, terwijl de causae minores in de 'gebotene Dinge' door de schepenen (scabini) werden afgedaan *  . Zekere gegevens voor deze zeer oude tijden ontbreken ten eenenmale, en men kan hoogstens uit de toestanden, zoals die algemeen in het Frankische rijk bestonden, de gevolgtrekking maken, dat het ook zo in Zeeland zal zijn geweest, gesteld dan als dat dit nog grotendeels door water bedekte land reeds iets te betekenen had. In de loop van de 13de eeuw begon het anders te worden, en ten aanzien van deze tijd kunnen we voor het eerst met iets meer zekerheid spreken. In het begin van die eeuw behoorde Zeeland Beoosten Schelde, dat zijn de eilanden Schouwen en Duiveland en Tholen, bij het graafschap Holland, Zeeland Bewesten Schelde, dat zijn de eilanden Walcheren en Zuid-Beveland en omliggende eilanden bij het graafschap Vlaanderen, of bij de graafschappen Vlaanderen en......

[het vervolg van de inleiding (p. 22-63) moet nog gedigitaliseerd worden]