De secretariearchieven van de gemeenten Opmeer en Spanbroek beginnen bij de vorming van beide gemeenten in 1817 en eindigen bij hun samenvoeging in 1959. Het archief van Opmeer heeft na de inventarisatie een omvang van ruim zeven, dat van Spanbroek ruim elf strekkende meter. De bescheiden tot 1936 werden in de loop van 1978 overgebracht naar de Archiefdienst te Hoorn. In 1985 werd begonnen met de inventarisatie. In 1986 werden ook de zogenaamde code-archieven uit de periode 1937-juni 1959-waarvan de streekregistrator tussen 1983 en 1986 dossierinventarissen had vervaardigd-overgebracht, zodat beide archieven geheel konden worden beschreven.

De archieven werden vroeger al eens rigoreus geschoond. Het is niet meer na te gaan wanneer dit is gebeurd en er is geen overzicht gemaakt van de vernietigde bescheiden. Omdat uit de periode 1851-1936 al zeer veel was vernietigd, bleef de vernietiging tijdens de inventarisatie beperkt tot dubbelen of afschriften van stukken, een aantal circulaires, journaals en grootboeken (niet alle!) van de gemeenteontvangers en stukken betreffende niet-benoemde sollicitanten en pensioengrondslagen van personeel (1881-1919).

Een aantal stukken van vóór juli 1959 was achtergebleven bij de gemeente Opmeer, omdat zij waren opgenomen in het code-archief van de nieuwe gemeente Opmeer over de periode 1959-1979. Deze stukken zijn volgens het bestemmingsbeginsel *  teruggeplaatst in de nu beschreven archieven.
Een beperkt aantal bescheiden berust nog op het Opmeerse registers van vertrokken en overleden personen

Opmeer en Spanbroek hadden sinds 1911 dezelfde gemeentesecretaris. Dit is de reden dat de oude orde van de beide secretariearchieven overeenkomt. In beide gemeenten werden tot en met 1918 de ingekomen stukken op chronologische volgorde gelegd, terwijl de uitgaande brieven in brievenboeken werden geschreven. Vanaf 1919 werden van de uitgaande brieven doorslagen gemaakt. Dit maakte het mogelijk om de losse stukken betreffende hetzelfde onderwerp bij elkaar te houden. Gemeentesecretaris J. Hartog voerde dan ook een rubriekenstelsel in, dat hij in 1929 verving door een rubriekenstelsel volgens de hoofdstukken van de begroting. In beide stelsels werden de stukken op de datum van ontvangst of verzending in een agenda ingeschreven, waarin werd verwezen naar het nummer van de rubriek in de indicateur. Daarin werden vervolgens de ordenummers in de rubriek genoteerd. Overigens werden de archieven bij de aanvang van de inventarisatie niet in de oude orde van de rubriekenstelsels aangetroffen. De stukken lagen min of meer op chronologische volgorde. Het was mogelijk om de oude orde te herstellen, doordat steeds op de stukken staat aangegeven in welke rubriek zij thuishoren. De onderwerpen waren in geen van beide rubriekenstelsels wederzijds exclusief. Het tweede (1929-1936) was weliswaar een verbetering ten opzichte van het eerste, maar de stukken werden niet konsekwent geordend. Bovendien veranderde het ordeningsplan regelmatig. In 1937 werd tenslotte de code van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ingevoerd.

Beide archieven zijn verdeeld in de periodes 1817-1918 en 1919-1959. Daarbinnen is de gebruikelijke verdeling gemaakt in "stukken van algemene aard" en "stukken betreffende bijzondere onderwerpen".
In het oudste gedeelte van beide archieven zijn de stukken betreffende bijzondere onderwerpen naar funktie *  verdeeld in twee afdelingen; "gemeentebestuur" en "polderbestuur". In eerstgenoemde afdeling zijn de stukken geordend naar onderwerp. In laatstgenoemde afdeling zijn de stukken geplaatst, daterende van vóór 1860, toen het polderbestuur nog bij de gemeentebesturen berustte. Enkele inventarisnummers (Opmeer inv.nrs. 638 en 639 en Spanbroek inv.nrs. 730 en 733) moeten in 1860 door de gemeentebesturen van Opmeer en Spanbroek overgedragen zijn aan de nieuw ingestelde bannebesturen, omdat zij waren beschreven in een inventaris van onder andere de archieven van de banne Opmeer en de banne Spanbroek. *  Deze bescheiden zijn daaruit gelicht en in de respektievelijke inventarissen opgenomen.

Ten aanzien van het jongste gedeelten van beide archieven werd besloten om de orde van de rubriekenstels niet te handhaven. Bij handhaving hadden de archieven van na 1919 in drie gedeelten (rubriekenstelsels l, 2 en code-archief) opgedeeld moeten worden, waarbij de raadpleger zich eerst uitgebreid had moeten verdiepen in de gebrekkige systematiek van de rubriekenstelsels. Om de raadpleging zo gemakkelijk mogelijk te maken, zijn de stukken in één gedeelte beschreven, met de code-V.N.G. als uitgangspunt voor de ordening. Van de stukken betreffende bouwvergunningen (Opmeer inv.nrs. 505-551, 1073-1265 en Spanbroek inv.nrs. 585-649/1044-1649) en hinderwetvergunningen (Opmeer inv.nrs. 555-566/1271-1311 en Spanbroek inv.nrs. 650-661/1655-1708) zijn indexen opgenomen als bijlage.