1364 Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), Middelburg en voorgangers
 
 
Zoek in deze archieftoegang
Eenvoudig zoeken
 
 
 
De hele archieftoegang voldoet aan uw zoekvraag.
Menu
 
 
1364   Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), Middelburg en voorgangers
1.  Geschiedenis van de organisatie
1.1.  Volkshuisvesting in Middelburg
Halverwege de negentiende eeuw was Middelburg - evenals zoveel andere plaatsen - een stad met twee gezichten. Voor de buitenstaander was het een prachtige stad met gaaf bewaarde huizen uit voorbije eeuwen en mooie met groen beplante wallen. In de achterafstraatjes heerste echter de armoede en woonden mensen, onder de erbarmelijkste omstandigheden, in huizen die niet voldeden aan eisen voor een menswaardig bestaan.
In deze periode werden overal in het land woningbouwverenigingen gesticht. In Middelburg liet dit echter nog even op zich wachten. Pas in het laatste kwart van de negentiende eeuw kwam de sociale woningbouw op gang. Het ging om particuliere initiatieven. Er gingen ook stemmen op om de gemeente woningen voor arbeiders te laten bouwen, maar dit kwam nog niet van de grond.
In 1878 bouwde de bouwmaatschappij 'Eendracht maakt macht' (later: Middelburgsche Bouw- en Verhuurmaatschappij) arbeiderswoningen aan de Penninghoeksingel. De eerste steen van dit complex werd gelegd door burgemeester jhr. mr. Leonhard Schorer, die de wens uitsprak dat er spoedig meerdere 'eerste stenen' zouden volgen. Inderdaad was dit het geval; niet alleen genoemde maatschappij, maar ook andere particulieren lieten woningen bouwen voor de laagste klasse. Niet altijd betekenden deze woningen een verbetering van de leefomstandigheden. Zo werden rond 1890 arbeiderswoningen gebouwd bij de Volderijlaagte tussen de Achtergracht en de Herengracht. In deze buurt heerste altijd stank, omdat de Herengracht hier haar riool- en ander afvalwater loosde op de Achtergracht. Gepaard met wateroverlast leidde dit tot omstandigheden waarbij besmettelijke ziekten de kop opstaken.
Al deze bouwactiviteiten ten spijt, de totale leefomstandigheden waren in het begin van de twintigste eeuw nog nauwelijks verbeterd. Een groot deel van de arbeidersbevolking woonde in te kleine huizen en leefde onder onhygiënische omstandigheden. Toch waren er veranderingen op komst. In 1902 werd de Woningwet van kracht. Deze wet bevatten verschillende bepalingen betreffende eisen waaraan woningen moesten voldoen. Hiermee werd de volkshuisvesting tot een zaak van het Rijk. Ook de arbeiders lieten meer van zich horen. Ze verenigden zich in allerlei verenigingen en bonden, wat ertoe leidde dat de stem van het volk steeds luider klonk. Dit kon alleen maar gunstig zijn voor de bouw van nieuwe en betere woningen. Toch kreeg de Middelburgse bevolking eerst nog een flinke tegenvaller te verwerken: als gevolg van de Eerste Wereldoorlog overspoelden duizenden Belgische vluchtelingen het Zeeuwse land, die allemaal zo snel mogelijk gehuisvest moesten worden.
1.2.  De voorgangers van de Woningbouwvereniging Middelburg
De eerste woningbouwvereniging met lange adem in Middelburg was de Woningstichting Volksbelang (VB). Deze stichting werd opgericht op 21 maart 1918 (goedgekeurd bij Koninklijk Besluit van 26 november 1918) door de Christelijke Bestuurdersbond, de Christelijke Werkliedenvereniging 'Luctor et Emergo' en de Christelijke Nationale Werkmansbond afdeling Middelburg van leden der Nederduitsch Hervormde Kerk afdeling Middelburg (opgericht 1899).
Nauwelijks een jaar later kwam de tweede vereniging op het toneel: de Algemene Woningbouwvereniging (AWV). Deze werd opgericht te Middelburg op 19 september 1919 (goedgekeurd bij Koninklijk Besluit van 21 januari 1920 no. 11). Deze vereniging had leden uit de Middelburgse Bestuurdersbond en de SDAP of uit de vrijdenkerswereld van Ferdinand Domela Nieuwenhuis.
Het doel van de beide Middelburgse woningbouwverenigingen was werkzaam te zijn in het belang van de verbetering van de volkshuisvesting te Middelburg. Omdat ze onder de Woningwet vielen, kregen ze via de gemeente Middelburg de vereiste financiële middelen. Al snel waren de eerste woningen een feit. Het waren flinke complexen: in januari 1921 begon VB met de bouw van 115 woningen en een winkelhuis op een terrein aan de (voormalige) Stijfselweg. De AWV ontwikkelde een bouwplan voor 147 woonhuizen, een kantoor en twee winkels, ook in de buurt van de Stijfselweg. Meer complexen volgden.
De Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten; tijdens het bombardement op 17 mei 1940 en de brand die daarop volgde gingen honderden huizen en veel monumentale panden in het centrum verloren. Door de inundatie van Walcheren in 1944 liepen ook verschillende complexen water- en zoutschade op. De herbouw van het centrum en het herstellen van de zoutschade werd echter voortvarend ter hand genomen. Ook de bouw van nieuwe complexen kreeg een vervolg.
Na de Tweede Wereldoorlog begon ook de gemeente met de bouw van woningen. Voor de verhuur van deze premiewoningen - wat wettelijk niet toegestaan was voor woningbouwverenigingen - werd in 1948 de gemeentelijke Stichting Goed Wonen (GW) opgericht. De bestaande woningbouwverenigingen waren niet gelukkig met de bouwactiviteiten van de gemeente. Ze hadden het gevoel dat hun taak hen uit handen werd genomen. In later jaren draaiden de verhoudingen echter weer bij.
In 1967 besloten VB, de AWV en GW een samenwerkingsverband aan te gaan. Dit resulteerde in de oprichting op 28 februari 1967 van de Stichting Samenwerkende Woningbouwcorporaties (SSW). Deze stichting had als doel de behartiging van de belangen van de volkshuisvesting in het algemeen en in het bijzonder van de op het grondgebied van Middelburg werkzame woningcorporaties. Op 23 mei 1971 fuseerden de samenwerkende corporaties en vanaf die tijd functioneerde in Middelburg de Woningbouwvereniging Middelburg (WVM).
1.3.  Woningbouwvereniging Middelburg (WVM)
De gefuseerde woningbouwvereniging had zo'n 2000 woningen in beheer. Begin jaren zeventig werd het woningbezit nog uitgebreid met de woningen van de opgeheven woningbouwverenigingen 'Eendracht maakt Macht' te Nieuw- en Sint Joosland en 'Huis en Hof' te Sint Laurens. Verder nam de bouw van nieuwe woningen een grote vlucht. Op 23 oktober 1981 kon de 5000ste woning worden aangeboden in de wijk Dauwendaele II. Ook pakte de WVM renovatie- en restauratieprojecten op aan respectievelijk het Bagijnhof en de Bellinkstraat.
In 1997 veranderde de Woningbouwvereniging Middelburg in de Woningstichting Middelburg om later dat jaar haar definitieve naam te krijgen: Stichting Woongoed Middelburg. Tegelijkertijd met de overgang van vereniging naar stichtingsvorm is ook de bestuurlijke organisatie aangepast. De woningbouwvereniging Middelburg had een directeur, een bestuur en een Raad van Commissarissen. Woongoed Middelburg heeft een directeur/bestuurder en een Raad van Toezicht.
2.  Geschiedenis van de archieven
De archieven van de Woningbouwvereniging Middelburg (WVM) en voorgangers zijn in zeer incomplete staat in het kantoor van de rechtsopvolger Woongoed Middelburg aangetroffen. Pas vanaf de periode vlak voor de fusie in de tweede helft van de jaren zestig zijn reguliere stukken als notulen en series correspondentie aanwezig. Ook na veelvuldige navraag bleef onduidelijk of de oudste archieven van de twee voorgangers wellicht verloren zijn gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog (waarna dan nog steeds de vraag zou blijven wat er met de archieven uit de periode 1940-c. 1966 gebeurd is) of dat een latere calamiteit of bewuste actie heeft geleid tot het niet meer aanwezig zijn van deze archieven. Er zijn maar enkele stukken van vóór de Tweede Wereldoorlog, met name tekeningen van woningbouwcomplexen, bewaard gebleven.
Ook uit twee door de woningbouwverenigingen gepubliceerde gedenkboeken, over de VB in 1968 en de WVM in 1983 (zie literatuurlijst) wordt niet duidelijk in hoeverre de hierin vermelde informatie is gebaseerd op mogelijk toen nog aanwezige archivalia of uit andere bronnen afkomstig was.
In 2005 droeg Woongoed Middelburg de archieven van de voorgangers van de WVM (periode 1916-1971, 10 meter) over aan het Zeeuws Archief (Aanwinst 2005.54). In 2008 volgde de overdracht van het archief van WVM zelf (periode 1971-1996, 28 meter, Aanwinst 2008.72).
3.  Verantwoording van de inventarisatie
Bij de inventarisatie van het archief zijn zoveel als mogelijk bestaande dossiers gehandhaafd. Waar dit niet mogelijk was vanwege de chaotische inhoud van de dozen, zijn dossiers of omslagen gevormd. Een groot deel van het archief heeft het karakter van een werkarchief: veel concepten en aantekeningen op de stukken. Ook van de stencils met notulen zijn er slechts enkele exemplaren met handtekeningen.
Een deel van het archief is niet geacquireerd. Het betreft hier de dossiers van de complexen die bij Woongoed in beheer en onderhoud zijn. De meeste informatie uit deze dossiers bevindt zich namelijk ook bij de vergunningverlening in het archief van de Dienst Gemeentewerken van de Gemeente Middelburg.
4.  Aanwijzingen voor de onderzoeker
Over de woningbouwverenigingen verschenen naar aanleiding van jubilea twee publicaties, in 1968 een brochure ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van de Stichting Volksbelang en een gedenkboek in 1983 ter gelegenheid van het zestigjarig bestaan van de Woningbouwvereniging Middelburg (1919-1979), zie verder de literatuurlijst.
Het archief is openbaar met uitzondering van stukken die jonger zijn dan vijftig jaar. Voor raadpleging van stukken jonger dan vijftig jaar is schriftelijk toestemming vereist van de directeur-bestuurder van de rechtsopvolger Woongoed.
Bij verwijzing naar dit archief zou bij voorkeur de volgende bronvermelding gebruikt moeten worden: Zeeuws Archief (ZA), archief Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), inv.nr(s) ..., daarna verkort als: ZA, WVM, inv.nr(s) ...
5.  Literatuur
P. Meliefste, 50 jaar Woningstichting Volksbelang Middelburg. 1918 - 26 november - 1968 (Middelburg 1968) [inv.nr 20]
M.P. de Bruin, Ontwikkeling van de volkshuisvesting in Middelburg (Middelburg 1983)
L. van der Laan, B. Lamberts, De volkshuisvesting in Middelburg. Haar ontwikkeling van 1920 tot 1950 (Groningen 1985)
Digitaal Museum van de Volkshuisvesting [link]
laatste wijziging 04-05-2010
,  446 beschreven archiefstukken
 
 
 
 
 
1364   Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), Middelburg en voorgangers
1.  Archief van de Woningstichting Volksbelang (VB), 1918-1971
2.  Archief van de Algemene Woningbouwvereniging (AWV), 1919-1971
3.  Archief van de Stichting Goed Wonen (GW), 1948-1971
4.  Archief van de Stichting Samenwerkende Woningbouwcorporaties (SSW), vanaf 1971 Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), later Stichting Woongoed Middelburg, 1967-1996 (2008)
5.  Documentatie
6.  Gedeponeerde archieven
laatste wijziging 04-05-2010
,  446 beschreven archiefstukken
 
 
 
 
 
1364   Woningbouwvereniging Middelburg (WVM), Middelburg en voorgangers
Datering:
  (1916) 1966-1996 (2008)
Andere namen:
  Woningstichting Volksbelang (VB) (1918-1971), Algemene Woningbouwvereniging (AWV) (1919-1971), Stichting Goed Wonen (GW) (1948-1971), Stichting Samenwerkende Woningbouwcorporaties (SSW) (1967-1971), Woningbouwvereniging Middelburg (WVM) (1971-1997), Woningstichting Middelburg (1997), Stichting Woongoed Middelburg (1997-2008)
Vestigingsplaats:
  Middelburg
Toegankelijk:
  Inventaris
Openbaarheid:
  Gedeeltelijk beperkt (50 jaar)
Inzage:
  Studiezaal, in origineel
Omvang:
  20 meter
Jaar bewerking:
  2008
Collectie:
  Gemeentearchief Middelburg
Categorie
laatste wijziging 04-05-2010
,  446 beschreven archiefstukken